Uğur Dündar

Emekli Büyükelçi Şükrü Elekdağ’dan siyasilere tarihi uyarı: “Türkiye’yi bir Türk milletinin var olmadığı noktasına getirirseniz, ülke dağılır. Yugoslavya gibi olur”

Sev­gi­li okur­la­rım,

Son gün­ler­de Türk­lük, Türk mil­le­ti, mil­li­yet­çi­lik, üst kim­lik-alt kim­lik ve ulus-dev­let kav­ram­la­rı üze­rin­de yo­ğun tar­tış­ma­lar ya­pı­lı­yor. Ulu­sal­cı­lı­ğın Tür­ki­ye­’nin önü­nü kes­ti­ği id­di­a edi­li­yor. Ba­zı ke­sim­ler, da­ha da ile­ri gi­de­rek Ata­türk mil­li­yet­çi­li­ği­ni sa­vu­nan­la­rı ırk­çı­lık­la ve fa­şist­lik­le suç­lu­yor­lar. Ha­zır­lan­mak­ta olan ye­ni ana­ya­sa­da “Türk mil­le­ti­” ye­ri­ne “Tür­ki­ye­li­lik “ ve­ya “Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti va­tan­daş­lı­ğı­” ter­mi­no­lo­ji­si­nin kul­la­nıl­ma­sı öne­ri­li­yor.

Gün­de­me dam­ga­sı­nı vu­ran tar­tış­ma­la­rı, kav­ram ve gö­rüş­le­ri, emek­li Bü­yü­kel­çi ve CHP es­ki Mil­let­ve­ki­li Şük­rü Elek­da­ğ’­la ko­nuş­tuk. Sa­yın Elek­dağ so­ru­la­rı­ma ta­bu­lar­dan kork­ma­dan ve tam bir ta­raf­sız­lık için­de ce­vap­lar ver­di.

İş­te so­ru­la­rım ve bil­ge dip­lo­mat Elek­da­ğ’­ın, Tür­ki­ye­’yi sar­sa­cak açık­la­ma­la­rı:

UĞUR DÜN­DAR (UD): Sa­yın Elek­dağ, bu tar­tış­ma­la­rın alev­len­me­si­nin bir ne­de­ni­nin de İm­ra­lı­’da­ki Ab­dul­lah Öca­la­n’­la yü­rü­tü­len mü­za­ke­re­ler ol­du­ğu yo­lun­da yay­gın bir al­gı var. Siz de bu gö­rü­şe ka­tı­lı­yor mu­su­nuz?

ŞÜK­RÜ ELEK­DAĞ (ŞE): Bil­di­ği­niz gi­bi AKP ik­ti­da­rı­nın 2013 yı­lı ic­ra­at ön­ce­lik­le­ri­nin ba­şın­da, 12 Ey­lül Ana­ya­sa­sı­’nın ye­ri­ne “si­vil bir ana­ya­sa­nı­n” ya­pıl­ma­sı ge­li­yor. Bu ko­nu­da Baş­ba­kan Er­do­ğan son de­re­ce ka­rar­lı. Ni­te­kim, Mart so­nu­na ka­dar ye­ni ana­ya­sa ça­lış­ma­la­rın­dan bir so­nuç çık­ma­ma­sı ha­lin­de, AK­P’­nin ana­ya­sa tas­la­ğı­nı Mec­li­s’­e ge­ti­re­ce­ği­ni ve re­fe­ran­dum için ge­rek­li olan 330 oya ulaş­tık­la­rın­da da re­fe­ran­du­ma gö­tü­re­cek­le­ri­ni söy­le­di.

UD: Pe­ki bu da­yat­ma­nın, te­la­şın se­be­bi ne?

ŞE: Bu ace­le­nin oda­ğın­da, İm­ra­lı ile baş­la­yan mü­za­ke­re sü­re­cin­de si­lah­lı te­rör ör­gü­tü­nün da­yat­ma­sıy­la PKK’­ya ve­ri­le­cek ödün­le­rin ye­ni ana­ya­sa­ya ge­çi­ril­mek is­ten­me­si var. Bi­lin­di­ği üze­re, PKK-KCK-BDP cep­he­si, “Türk mil­le­ti­” ve “Türk­lü­k” kav­ram­la­rı­nı et­nik kim­lik ola­rak gö­rü­yor. Bun­la­rın ana­ya­sa­da yer al­ma­la­rı­nı ay­rım­cı ve an­ti­de­mok­ra­tik ola­rak ni­te­le­ye­rek, çı­ka­rıl­ma­la­rı­nı is­ti­yor. Gö­rü­nür­de de­mok­ra­tik bir ge­rek­çe­ye da­yan­dı­rı­lan bu ta­lep, esa­sın­da ül­ke­mi­zin “ü­ni­te­r” ya­pı­sı­nın iki mil­let­li bir ya­pı­ya dö­nüş­tü­rül­me­si­ni amaç­lı­yor. PKK’­nın “ö­zerk böl­ge­” ve­ya “fe­de­re dev­le­t” ta­lep­le­ri­nin ana­ya­sal da­ya­na­ğı bu şe­kil­de oluş­tu­ru­la­cak. Mev­cut ana­ya­sa­nın 66. mad­de­sin­de va­tan­daş­lık şöy­le ta­nım­la­nı­yor: “Türk Dev­le­ti­’ne va­tan­daş­lık ba­ğı ile bağ­lı olan her­kes Türk­tü­r”. TBMM bün­ye­sin­de ku­ru­lan Ana­ya­sa Uz­laş­ma Ko­mis­yo­nu­’na AK­P’­nin bu ko­nu­da sun­du­ğu öne­ri ise şöy­le­dir: “Va­tan­daş­lık te­mel bir hak­tır, ka­nu­nun gös­ter­di­ği şart­lar­la ka­za­nı­lır ve an­cak ka­nun­da be­lir­ti­len hal­ler­de kay­be­di­li­r”. Türk ke­li­me­si­ni va­tan­daş­lık ta­nı­mın­dan dış­la­yan bu öne­ri, CHP ve MHP ta­ra­fın­dan ka­bul edil­mi­yor. Ta­bi­i AK­P’­nin baş­kan­lık sis­te­mi­ni da­yat­ma­sı­na da kar­şı çı­kı­lı­yor ama ko­mis­yo­nun uz­laş­ma­ya var­ma­ma­sı­nın baş­ta ge­len ne­den­le­rin­den bi­ri, ik­ti­da­rın “Türk­lü­k” ve “Türk mil­le­ti­” kav­ram­la­rı­nı ye­ni ana­ya­sa­dan dış­la­mak is­te­me­si­dir.

UD: Çiz­di­ği­niz tab­lo işin as­lı­nı, özü­nü ve Baş­ba­ka­n’­ın te­la­şı­nın ne­den­le­ri­ni göz­ler önü­ne se­ri­yor ama bu tab­lo­yu bi­raz da­ha net­leş­ti­rir mi­si­niz?

ŞE: Tab­lo­yu bi­raz da­ha net­leş­ti­re­yim. AKP Hü­kü­me­ti, bir­bi­ri­ne pa­ra­lel ola­rak iki sü­reç yü­rü­tü­yor. Bi­rin­ci­si Öca­la­n’­la mü­za­ke­re sü­re­ci, ikin­ci­si de ye­ni ana­ya­sa­yı oluş­tur­ma sü­re­ci. Hü­kü­met İm­ra­lı sü­re­cin­de ver­di­ği ta­viz­le­ri ye­ni ana­ya­sa­ya ge­çi­re­rek, at­tı­ğı adım­lar­dan ge­ri dön­me­ye­ce­ği­ni PKK’­ya ga­ran­ti edi­yor. Ya­ni, ye­ni ana­ya­sa­yı si­lah­lı te­rör ör­gü­tüy­le mü­za­ke­re ede­rek oluş­tu­ru­yor. Ye­ni ana­ya­say­la ne ya­pıl­mak is­ten­di­ği­nin Türk mil­le­ti­nin çok iyi bil­me­si ve SÖZ­CÜ­’nün bu­nu ül­ke­mi­zin her kö­şe­si­ne du­yur­ma­sı la­zım. Ye­ni ana­ya­say­la şu üç amaç gü­dül­mek­te­dir: (1) Türk mil­le­ti­nin ve Türk adı­nın çı­ka­rıl­ma­sı, (2) Türk top­rak­la­rı üze­rin­de bir fe­de­re Kürt dev­le­ti ve­ya özerk Kürt dev­le­ti ku­rul­ma­sı­na im­kan ve­re­cek bir hu­ku­ki alt­ya­pı­nın ha­zır­lan­ma­sı. (3) Baş­kan­lık sis­te­mi­nin da­ya­tıl­ma­sı…

UD: Çok dü­şün­dü­rü­cü, hat­ta sar­sı­cı bir tab­lo… Pe­ki şim­di kav­ram­la­ra ge­le­lim. AKP tem­sil­ci­le­ri ko­ro ha­lin­de Ana­ya­sa­’da­ki “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı­nın, ırk­çı ve dış­la­yı­cı bir kav­ram ol­du­ğu­nu id­di­a edi­yor­lar. Bu­nun iler tu­tar bir ya­nı var mı?

ŞE: Ke­sin­lik­le yok. “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı­nın en ve­ciz ta­nı­mı, Ata­tür­k’­ün şu ifa­de­sin­de ye­ri­ni bul­muş­tur: “Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti­’ni ku­ran Tür­ki­ye hal­kı­na Türk mil­le­ti de­nir.” Bu ta­nım­da “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı, et­nik ırk­sal bir kim­lik gö­zet­mek­si­zin tüm Türk va­tan­daş­la­rı­nı ku­cak­la­yan ve bü­tün­leş­ti­ren, tem­si­li bir ni­te­lik­te kul­la­nı­lı­yor. Bu an­lam­da­ki bir “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı­nın, hal­kı­mı­zın her bi­re­yi­nin ken­di et­nik kim­li­ği­ni be­nim­se­me­si­ni ve onu öz­gür­ce ya­şa­ma­sı­nı en­gel­le­yen bir yö­nü yok­tur. “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı­nın et­nik açı­dan ayı­rım­cı, dış­la­yı­cı ve an­ti­de­mok­ra­tik ol­du­ğu­nu söy­le­mek he­ze­yan­dır. Irk­çı­lık id­di­ası­na ge­lin­ce, Irk­çı­lık, in­san­la­rın özel­lik­le­ri­ni bi­yo­lo­jik, ırk­sal özel­lik­le­ri­ne in­dir­ger ve bir ır­kın baş­ka ırk­la­ra üs­tün ol­du­ğu­nu öne sü­rer. Oy­sa, Ata­tür­k’­ün mil­li­yet te­zi, ırk te­me­lin­de di­ğer ırk­la­ra üs­tün­lü­ğü sa­vu­nan Tu­ran­cı gö­rü­şe özel­lik­le kar­şı çı­kar. Ata­türk, Afet İna­n’­ın “Me­de­ni Bil­gi­le­r” isim­li ders ki­ta­bın­da­ki “ırk ai­di­ye­ti­ne­” olan at­fı çı­kar­mış ve mil­let ta­nı­mı­nı “Dil, kül­tür ve ül­kü bir­li­ği ile bir­bi­ri­ne bağ­lı va­tan­daş­la­rın si­ya­sal ve top­lum­sal ku­ru­lu­şu­” şek­lin­de dü­zelt­miş­tir.

Üst kimlik, birleştiren ‘milli kimliği’ yansıtır

UD: Bazı kesimlerce “Türk mil­le­ti­” kav­ra­mı­nın te­me­lin­de eşit­siz­lik ve dış­la­yı­cı­lık ya­rat­tı­ğı id­di­a edi­li­yor. Bu id­di­ala­rı na­sıl ya­nıt­la­ya­cak­sı­nız?

ŞE: Bun­lar bil­gi­siz­lik­ten kay­nak­la­nan id­di­alar. Zi­ra, üst ve alt kim­lik kav­ram­la­rı et­no­lo­jik ve si­ya­si açı­lar­dan de­ği­şik an­lam­la­ra sa­hip­tir. İd­di­alar bu an­lam­lar ışı­ğın­da ana­liz edi­lir­se, an­lam­sız­lık­la­rı or­ta­ya çı­kar. Et­no­lo­jik açı­dan üst kim­lik kav­ra­mı, ana kim­lik an­la­mı­na ge­lir ve ay­nı et­nik kö­ke­ne sa­hip olan grup­lar için şem­si­ye gö­re­vi ya­par. Ör­ne­ğin Türk­lük; Aze­ri­ler, Türk­men­ler, Öz­bek­ler, Ya­kut­lar, Ka­zak­lar ve Ga­ga­vuz­lar için üst kim­lik oluş­tu­rur. He­men be­lir­te­yim ki, üst kim­lik kav­ra­mı, ay­nı coğ­raf­ya­da ya­şa­yan, ben­zer kül­tür­le­re sa­hip grup­la­rı ta­nım­la­mak için de kul­la­nı­la­bi­li­yor. Üst kim­lik kav­ra­mı­nın si­ya­si an­lam­da kul­la­nı­lı­şı­nı ele ala­lım. Si­ya­si an­lam­da söz ko­nu­su olan üst kim­lik “et­ni­si­te­” an­la­mı­na gel­mez, fark­lı et­nik grup­la­ra men­sup ki­şi­le­rin va­tan­daş­lık bi­lin­ciy­le be­nim­se­dik­le­ri bü­tün­leş­ti­ri­ci ve ku­cak­la­yı­cı mil­li kim­li­ği yan­sı­tır.

İktidarın hedefi ümmet!

UD: Dı­şiş­le­ri Ba­ka­nı Da­vu­toğ­lu bir ko­nuş­ma­sın­da ulus­çu­lu­ğun bir 19. yüz­yıl ide­olo­ji­si ol­du­ğu­nu ile­ri sür­dü, ulus-dev­let kav­ra­mı­nı he­def tah­ta­sı­na koy­du. Bu kav­ra­ma hu­su­me­ti­nin ne­de­ni­ni so­ra­bi­lir mi­yim?

ŞE: Ulus-dev­let, Os­man­lı dev­let si­te­mi­nin Türk­lük ol­gu­su­na ve kim­li­ği­ne as­la yer ver­me­yen, bu ne­den­le de mil­li kim­li­ği ol­ma­yan, üm­met ide­olo­ji­si­ne da­ya­lı çok kül­tür­lü top­lum mo­de­li ye­ri­ne in­şa edil­miş­tir. Esa­sın­da, ulus-dev­let ol­gu­su, Ba­tı top­lum­la­rı­nın ge­çir­dik­le­ri Re­form, Rö­ne­sans ve Ay­dın­lan­ma Ça­ğı sü­reç­le­ri­nin ken­di­le­ri­ne ka­zan­dır­dık­la­rı bi­ri­kim­ler so­nu­cun­da ulaş­tık­la­rı eşit­lik­çi ve öz­gür de­mok­ra­tik dü­ze­yin ürü­nü­dür. Os­man­lı Ba­tı top­lum­la­rı­nın ge­çir­di­ği bu kül­tü­rel sü­reç­le­rin dı­şın­da kal­mış, üm­met ide­olo­ji­si et­ki­siy­le “a­sa­bi­ye­si­ni­” ya­ni mil­li kim­li­ği­ni, Türk­lük bi­lin­ci­ni ta­ma­men yi­tir­miş­tir. Ata­tür­k’­ün kur­du­ğu ulus-dev­let, Türk hal­kı­nı hiç­bir alt grup ayı­rı­mı­na git­me­den, tüm top­lum bi­rey­le­ri­ni dil, kül­tür ve ta­rih bi­lin­ci te­me­lin­de “Türk mil­le­ti­” ve “Türk­lü­k” şem­si­ye­si al­tın­da bir­leş­ti­ren üni­ter ya­pı­dır. Er­do­ğa­n’­ın sözünü ettiği asa­bi­ye kav­ra­mı­nın mu­ci­di olan İbn Hal­du­n’­a gö­re “…Bir top­lum ben­li­ği­ni tem­sil eden ai­di­yet duy­gu­su­nu, ya­ni asa­bi­ye­si­ni yi­tir­di­ği za­man, ta­rih sah­ne­sin­den si­li­nir gi­der.” Ai­di­yet duy­gu­su bu­gün de top­lum­la­rın tut­kal­lı­ğı­nı ya­pan en önem­li sos­yo­lo­jik ol­gu­dur. An­la­şı­lan Da­vu­toğ­lu, Os­man­lı nos­tal­ji­sin­den kay­nak­la­nan tut­kuy­la Tür­ki­ye­’ nin koz­mo­po­lit bir üm­met mo­de­li­ne dö­ne­bi­le­ce­ği­ni ta­sav­vur edi­yor.

Milleti parçalamak en büyük hıyanet

UD: Bun­lar çok çar­pı­cı tes­pit­ler… Baş­ba­kan Er­do­ğan ko­nuş­ma­la­rın­da dai­ma Tür­ki­ye­’nin mil­li kim­li­ği­ni “TC va­tan­daş­lı­ğı­” ola­rak ta­nım­lı­yor ve mil­li kim­lik söz ko­nu­su olun­ca, hep şu min­val­de ko­nu­şu­yor: “Türk ‘Tür­kü­m’, Kürt ‘Kür­dü­m’, Laz ‘La­zı­m’, Boş­nak ‘Boş­na­ğı­m’ di­ye­cek. Ama he­pi­mi­zi bir­leş­ti­ren üst kim­lik, Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti va­tan­daş­lı­ğı­dır.” Ba­zen üst kim­lik ola­rak “Tür­ki­ye­li­li­k” kav­ra­mı­nı da te­laf­fuz edi­yor. Ai­di­yet ol­gu­su açı­sın­dan bu kav­ram­la­rı na­sıl de­ğer­len­di­ri­yor­su­nuz?

ŞE: Türk mil­le­ti de­yi­min­den ka­ça­rak onun ye­ri­ne bu tür ter­mi­no­lo­ji­le­rin ter­cih edil­me­si, Tür­ki­ye­’nin mil­li kim­li­ği olan Türk­lü­ğün red­de­dil­di­ği şek­lin­de al­gı­la­nır. Ül­ke­mi­zin için­de bu­lun­du­ğu şart­lar­da Türk mil­le­ti ye­ri­ne TC va­tan­daş­lı­ğı ve­ya Tür­ki­ye­li­lik kav­ram­la­rı­nın ika­me edil­me­si­nin, Türk mil­li şu­uru­nun za­yıf­la­tıl­ma­sı­na, ül­ke­mi­zin et­nik kö­ken ba­zın­da ay­rış­tı­rıl­ma­sı­na ve mil­li kim­lik ve kül­tür­den yok­sun bir in­san kit­le­si, bir mo­za­ik ha­li­ne dö­nüş­tü­rül­me­si­ne hiz­met ede­ce­ği­nin bi­lin­me­si ge­re­kir. Tür­ki­ye­’yi bir Türk mil­le­ti­nin var ol­ma­dı­ğı nok­ta­sı­na ge­ti­rir­se­niz, Tür­ki­ye Yu­gos­lav­ya­’ya dö­ner, par­ça­la­nır. Bu bağ­lam­da be­lir­til­me­si ge­re­ken bir hu­sus da, bu­gün Av­ru­pa­’da ve dün­ya­da bir­çok ül­ke­nin mil­li kim­li­ği­nin, dev­le­tin ku­ru­cu­su olan ege­men un­su­run kim­li­ği ol­du­ğu­dur. Ör­ne­ğin Fran­sa­’da ya­şa­yan hal­kın mil­li kim­li­ği olan Fran­sız­lık, Fran­sız Dev­le­ti­’nin ku­ru­cu­su olan ve ta­rih­sel ku­ru­luş sü­re­cin­de yüz­de 40 ço­ğun­luk­la ha­kim un­sur ko­nu­mun­da­ki Frank­la­rın kim­li­ği­dir… Bi­zim mil­li kim­li­ği­miz de, Türk Dev­le­ti’­ni ku­ran Türk un­su­run­dan kay­nak­la­nı­yor. Bu nok­ta­da vur­gu­lan­ma­sı ge­re­ken hu­sus, ül­ke­mi­zin yüz­de 85’i­nin ken­di­ni Türk ola­rak ta­nım­la­ma­sı­dır. Kim­li­ği­mi­zin “Türk mil­le­ti­”, dev­le­ti­mi­zin de “Türk Dev­le­ti­” ola­rak ta­nım­lan­ma­sı­nın bir ne­de­ni de bu­dur. Ni­te­kim, böl­ge­de ya­rat­tı­ğı kor­ku ve uy­gu­la­dı­ğı bas­kı­ya rağ­men Tür­ki­ye ge­ne­lin­de­ki oy­la­rın sa­de­ce yüz­de 6’sı­nı ala­bi­len PKK/BDP’­nin oy­la­rın en azın­dan yüz­de 85’i­ni elin­de tu­tan ço­ğun­lu­ğa ira­de­si­ni da­ya­ta­bi­le­ce­ği dü­şü­nü­le­bi­lir mi? Bu iti­bar­la Türk hal­kı­nın te­rör ek­sen­li bir da­yat­ma kar­şı­sın­da Türk mil­le­ti üst kim­li­ğin­den vaz­ge­çe­bi­le­ce­ği­ni dü­şün­mek da­hi ak­la za­rar­dır. Ata­tür­k’­ün şu söz­le­ri her Türk si­ya­si li­de­ri­nin ku­la­ğı­na kü­pe ol­ma­lı­dır: “Mem­le­ket mü­te­sa­it (ge­li­şen, ar­tan) bir bir­li­ğe muh­taç­tır… Ale­la­de po­li­ti­ka­cı­lık­la mil­le­ti par­ça­la­mak hı­ya­net­ti­r”.

Kaynak : Sozcu.com.tr