İranlılar, 7’den 77’ye toplumu siyasete kanalize edip büyük kentleri üç hafta boyunca panayır yerine çeviren üç haftalık seçim kampanyasının ardından soluğu sandık başında aldı.

TAHRAN – 2005’te bir sürprize imza atarak sandıktan çıkan ve bu süre zarfında kimilerine göre İran’ın dış dünyayla ilişkilerini geren, kimilerine göre ise ‘dik duran’, ancak iş İranlıların ekonomik sorunlarına derman olmaya gelince herkesin başarısız kaldığında hemfikir olduğu 52 yaşındaki Cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinecad’ın kaderini belirleme vakti gelip çattı. Hem reform taraftarlarının hem de ılımlı muhafazakarların desteğini arkasında toplayan rakibi eski başbakan Mir Hüseyin Musavi, İran sokaklarında estirdiği fırtınayı sandığa tedavül edebilirse, Ahmedinecad, 1979’dan bu yana ikinci kez seçilmeyi başaramayan ilk cumhurbaşkanı olabilir. Bunu İranlıların sandığa ilgisi belirleyecek. Seçimde Ahmedinecad ile Musavi dışında eski Meclis Başkanı Mehdi Kerrubi ile eski Devrim Muhafızları Komutanı Muhsin Rızai de yarışıyor. Gel gör ki, ikiliye şans tanıyan yokken, alacakları oyla biraz da birinci turda seçilmek için gereken yüzde 50’lik oy oranının tutturup tutturulamayacağını belirleyecek. Aksi halde ufukta 19 Haziran’da ikinci turun yolu gözükecek.

İslam Devrimi’nden bu yana 10. cumhurbaşkanlığı seçimi bu. 2005’te katılım oranı seçim dönemlerinde siyasal enerjiyle yüklenen böyle bir ülkede yüzde 60’de kalmıştı. Bu kez 12 yıl önce reform cephesinde fırtınalar estirmiş eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi’nin kırdığı rekorda herkesin gözü. Hatemi seçildiğinde katılım oranı yüzde 80’i bulmuştu. Gel gör ki reformlar hayata geçmemesi reformcu cepheye pahalıya maloldu. Değişimin sandıktan gelmediğini gören küskün seçmen sandığa küstü. İşte bu seçim eğilimi tersine çevirme çabası. 46.2 milyon seçmen kitlesinin yarısını 1979 devrimini görmemiş gençler oluşturuyor. Kampanyanın son üç günü Tahran’da Farsça pop ve rap müzikli sokak gösterileri, ‘Ahmedi bye bye’ sloganlarıyla görülmemiş bir ortam yaratan da işte bu gençler. Çarşamba gecesi doruğa çıkan coşkunun ardından Tahran sokakları bir gecede tertemiz edilirken, perşembeyi seçim olmayacakmışcasına sakin geçiren bu gençlerin fire vermemesi halinde ibrenin Musavi’den yana döneceğinde hem fikirdi herkes. Hatta Musavi’nin ilk turda Ahmedinecad’ın bileğini bükebileceğini söyleyenler bile vardı. Musavi’yi destekleyen Hatemi de “Bütün göstergeler Musavi’nin kazandığına işaret ediyor” derken Musavi’nin yardımcısı Sadık Harazi, “Gözlemlerimizi göre Musavi yüzde 58-60 oyla kazanıyor” diye konuştu.

Sabah yerel saatle saat 08.00’de (TSİ 06.30) sandıkların açılmasıyla birlikte katılımın Hatemi dönemindeki yüzde 80’i yakalayacağı fikri pekişti. İRNA TV’ye bakılırsa ilk bir saat içinde 5 milyon seçmen tercihini yapmıştı. Seçim Komisyonu Başkanı Kerman Danişcu bu durumu “Katılım inanılmaz” diye özetlerken bir başka yetkili “Bence katılım oranı yüzde 80’i 90’ı bulacak” dedi. Sandıklar kapanmaya yakın uzun kuyruklar yerli yerinde dururken çare oylama uzatılarak bulundu.

Öğle saatlerinden itibaren Tahran’da reformcuların kalesi olan Kuzey’den Ahmedinecad taraftarlarının ağırlıklı yaşadığı daha yoksul güney kesimlerine kadar her yerinde katılımın yüksek çıkacağının işaretleri mevcuttu. Okullar, mescitler ve hükümet dairelerinde kurulan sandıkların önünde uzun kuyruklar oluştu. İnsanlar oylarını kullanabilmek için haziran sıcağında kimi yerde 45 dakika kimi yerde iki saat beklediler.
Sandık başlarında sukünet ve sabırlı bir bekleyiş hakimdi. Tahran’ın kuzeyiyle güneyi arasında kalan merkezinde yer alan Fatemi Caddesi’ndeki seçim merkezinde oylarını kullanmaya gelmiş 20’li yaşlardaki Azade, Mercan, Meryem ve Mehşi “Bir şeylerin değişmesini umuyoruz” diye dile getirdiler beklentilerini. Mehşi, “Özgürlüklere dair sınırlamaların kalkması için oy kullanıyoruz. Gençler artık daha fazla özgürlük istiyor derken, 27 yaşındaki İmad, “Hükümetin toplumdaki değişim ihtiyacına yanıt vermesi gerek” vurgusu yapıyordu. Salt gençler değil orta yaşlılar da Musavi’den umutlu görünüyordu. 59 yaşındaki işadamı Cafer, Ahmedinecad hükümetinin özel sektörü köşeye sıkıştırdığını, zayıf bir devlet ekonomisi yarattığını belirtip ekledi: “Umarım reformcular kazanır.” 27 yaşındaki Şahin de aynı fikirde ancak Musavi’nin tam bir değişim getirebileceğine inanmıyor, “Özgürlük İran’da çok fark etmez, çoünkü dini bir hükümet var. Bunu tamamen değiştiremezsiniz, Musavi de değiştiremez” dese de “Azıcık değişim bile iyi” diye ekledi.
Bu görüşler dünyaya açılma arzusu taşıyan kesimin görüşleri. Bir de Ahmedinecad cephesi var. Güney kesimde yer alan Humeyni Meydanı yakınlarındaki bir seçim merkezinde oyunu kullanan 22 yaşındaki Merziye ile Hediye karşıt görüşte. “Biz Doktor Ahmedinecad’ı destekliyoruz” diyorlar. ‘Neden’ sorusuna yanıtı, “Dış politikası” yanıtını veriyor Merziye. “Nükleer güç olma yolundaki politika İran’ın dünyadaki konumunu yükseltti” diyor. Kendisine bunun gerilim yarattığını, İran’ın yaptırımlarla ekonomik olarak sıkıştığı görüşünü aktarınca, sıkıntılı bir yüz ifadesiyle, “Doğru ekonomi çok iyi değil” deyip ekliyor: “Çünkü perde arkasında başkaları izin vermedi”. Kimi kast ettiğini sorunca da “Rafsancani ile Hatemi” yanıtını veriyor. Musavi’in özgürlüğün sınırlarını genişleteceği beklentisi bulunduğu anımsatılınca ise “Biz halimizden memnunuz. Zaten özgürüz” diyor. Zehra Rahnavard’ın ise seçim kampanyasına göz boyamak için katıldığını düşünse de “İyi konuşuyor, iyi şeyler konuşuyor” demeden edemiyor. Yine de “Biz doktor Ahmedinecad’a oyumuzu verdik” diyor.

Kaynak : Ceyda Karan Arşivi – Radikal