CHP Genel Başkan Yardımcısı Onur Öymen’in 10 Kasım’da TBMM’de yaptığı konuşmadaki Dersim isyanıyla ilgili sözleri gündeme damgasını vurdu. Peki bu isyan nedir? Ne ifade eder?

Dersim isyanı ya da Dersim ayaklanması, 1937 yılında şu anki adıyla Tunceli ilinde meydana gelen geniş kapsamlı isyanlara verilen genel addır ve büyük Kürt isyanlarının başında gelir.

Osmanlı’dan beri özerk olan Dersim bölgesi, Cumhuriyet ile beraber bu özerkliğini kaybetmişti.

1930’ların ilk yarısında bölgede meydana gelen ayaklanmalar bastırıldıktan hemen sonra, 1935’te Tunceli vilayetinin idaresi hakkında özel bir kanun çıkarılmıştı.

Buna göre askeri vali olarak atanan General Abdullah Alpdoğan’a geniş yetkiler tanınıyordu.

Gerekli gördüğü durumlarda ilde yaşayanları, il sınırları içinde bir yerden bir başka yere göndermeye yetkili kılınmıştı.

1937’de yasanın uygulanmaya başlamasıyla olaylar patlak verdi. 20-21 Mart gecesi Abbasan aşireti reisi Seyit Rıza önderliğinde başlayan ayaklanma, asker ve vergi vermek istemeyen diğer aşiretlerce de desteklenmesiyle iyice genişledi.

Ayaklanma sırasında Harçik Köprüsü yıkıldı, köprüyle Kahnut bucağı arasındaki telefon hattı kesilerek askeri garnizona saldırı düzenlendi.

Bölgenin coğrafi özellikleri nedeniyle yapılan askeri harekatlar başarısızlıkla sonuçlanınca, bir hava harekatı gündeme geldi.

Aralarında Türkiye’nin ilk kadın savaş pilotu Sabiha Gökçen’in de bulunduğu Hava Kuvvetleri’ne bağlı uçaklar, bölgeye hava saldırısı gerçekleştirdi.

Harekatın başarılı olması üzerine isyan eden aşiret reisleri teslim oldu. Yargılama sonucu Seyit Rıza ile 6 kişi idam edildi ancak olaylar bitmek bilmedi. Çıkan ikinci isyan kanla bastırılırken, kırsal alanda kalanların direnişi 1948 yılına kadar sürdü.

Türk siyasal hayatında derin izler bırakan Dersim isyanları, yöre halkının başka illere gönderilmesiyle sona erdi.

İşte Onur Öymen’in tepki çeken sözleri

CHP Genel Başkan Yardımcısı Onur Öymen, 10 Kasım’da Meclis Genel Kurulu’nda Kürt açılımının öngörüşmelerinin yapıldığı oturumda yaptığı konuşmada, Dersim isyanıyla ilgili olarak bazı açıklamalarda bulunmuş, bu açıklamalar sivil toplum örgütleri ve siyasi partilerce tepki çekmişti. Öymen’in tepki çeken sözlerini TBMM tutanaklarından birebir aktarıyoruz:

ONUR ÖYMEN- (Devamla) – Atatürk’ün ölüm yıldönümünde yapılan iş, aslında maalesef, Türkiye için üzüntü vericidir, ibret verecidir ve çok hazindir. Atatürk Şeyh Sait’le müzakere mi etti? Dersim isyanını yapanlarla müzakere mi etti?

ŞERAFETTİN HALİS (Tunceli) – Dersim’de isyan yoktu Sayın Hatip.

SIRRI SAKIK (Muş) – Dersim’de katliam oldu, katliam.

ONUR ÖYMEN – Onların sözcüleriyle, temsilcileriyle masaya mı oturdu? Bunların hiçbirini yapmadı arkadaşlar. Yabancı ülkelerin istihbaratından mı yararlandı? Hayır.

MUHARREM SELAMOĞLU (Niğde) – Neyi neyle karşılaştırıyorsunuz Sayın Öymen?

ONUR ÖYMEN (Devamla) – Türkiye’nin istihbaratından yararlandı ve kısa bir sürede bütün terör örgütlerini dize getirdi. Değerli arkadaşlarım “Analar ağlamasın.” diyorlar. Maalesef, bu ülkenin anaları çok ağladı. Çok şehit verdik. Tarihimiz boyunca çok şehit verdik. Çanakkale Savaşı’nda 200 bin şehidimiz var. Hepsinin anası ağladı. Bir kişi çıkıp da “Analar ağlamasın. Biz bu savaştan vazgeçelim.” demedi. Kurtuluş Savaşı’nda analar ağlamadı mı?

SIRRI SAKIK (Muş) – Sizin çocuklarınız nerede?

ONUR ÖYMEN (Devamla) – Kimse çıkıp da “Analar ağlamasın. Biz şu Yunanlılarla anlaşalım.” dedi mi? Şeyh Sait isyanında analar ağlamadı mı? Dersim isyanında analar ağlamadı mı? Kıbrıs’ta analar ağlamadı mı? Bir tek kişi Türkiye’de çıkıp da “Analar ağlamasın diye, bu mücadeleyi durduralım.” dedi mi? Dünyada diyen var mı? Amerika’da bir saat içinde 3 bin kişiyi öldürdü teröristler. Bir Amerikalı devlet adamı çıkıp da “Aman, analar ağlamasın. Şu teröristlerle bir uzlaşalım.” dedi mi? İlk siz diyorsunuz. Niçin? Çünkü, terörle mücadele cesaretiniz yok. Sizden önceki bütün hükûmetlerin gösterdiği cesareti siz gösteremiyorsunuz.

CNN TÜRK