![\"\"](\"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/812782_cover_mainslider_big.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
ODT\u00dc Fel\u00adsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Yasin Ceylan gen\u00e7ler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan deizmi \u00a0(dinsiz tanr\u0131 inanc\u0131) anlatt\u0131. \u0130slam ve inan\u00e7 sistemine ili\u015fkin \u00e7arp\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131: \u0130slam mutlulu\u011fu erteler. Mutsuz insan ahlakl\u0131 olamaz, seve\u00admez<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fi\u00admiz hafta pek \u00e7ok yazar\u0131n k\u00f6\u015fesine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu iddia, Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan ayl\u0131k \u2018Diyanet\u2019 dergisinin a\u011fustos say\u0131s\u0131nda \u201cDeizm, Ateizm, Nihi\u00adlizm K\u0131skac\u0131nda \u0130nsanl\u0131k\u201d konu\u00adsunun i\u015flenmesinin ard\u0131ndan alevlenmi\u015fti.T\u00fcrkiye\u2019de ve d\u00fcnyada semavi dinlere sempati azal\u0131yor. Deizm h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Peki neden? HaberT\u00fcrk gazetesinde K\u00fcbra Par bu konuyu \u0130mam hatip mezunu ve imam hatip ve ilahiyat mezunu olan ODT\u00dc Fel\u00adsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Yasin Ceylan\u2019a sordu.<\/p>\n
\u0130\u015fte o r\u00f6portajdan \u00e7arp\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131klar;<\/p>\n
\u201cDeizm, t\u00fcm evrenin gerisinde hareket veren bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011funa inanan bir Tanr\u0131 inanc\u0131d\u0131r. Ancak bu Tanr\u0131 insanlar\u0131n ili\u015fkilerine kar\u0131\u015fmaz. Sadece ilk hareketi verir, dolay\u0131s\u0131yla bir el\u00e7i g\u00f6ndermez, kut\u00adsal kitap g\u00f6ndermez. Yasaklar koymaz. Bir Tanr\u0131 vard\u0131r ama sadece evrene ba\u015f\u00adlang\u0131\u00e7 hareketi veren bir kudrettir. Gen\u00e7le\u00adrin neden deizme y\u00f6n\u00adlendi\u011fiyle ilgili ben bir ara\u015ft\u0131rma yapmad\u0131m ama Bat\u0131 bas\u0131n\u0131nda da bu t\u00fcr makaleler \u00e7\u0131k\u0131yor. Kutsal kitap\u00adlardaki metinlerin bilimlerle \u00e7eli\u015fti\u011fine inananlar\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131. Bat\u0131\u2019da, modern \u00e7a\u011fda art\u0131k geleneksel H\u0131ris\u00adtiyanl\u0131k inanc\u0131ndaki Tanr\u0131\u2019y\u0131 kabul eden, kiliselere giden \u00e7ok az ki\u015fi kald\u0131.\u201d<\/p>\n
\u201cBunu Sami dinlerinin k\u0131s\u0131tlay\u0131\u00adc\u0131l\u0131\u011f\u0131na, insan zihnini belli kal\u0131p\u00adlara sokmas\u0131na ba\u011fl\u0131yorum. \u0130nan\u00e7 devri kapand\u0131, insanlar art\u0131k bil\u00adgiyle hareket etmek istiyorlar. \u0130nanc\u0131n yerini bilgi ve sorgulama ald\u0131. \u201cHay\u0131r ve \u015fer hepsini Tanr\u0131 yaratm\u0131\u015f\u201d diyorlar. Bir\u00e7ok rasyo\u00adnel insan \u201cPeki, \u015fer\u2019i niye yaratm\u0131\u015f olsun, bu k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin gerisinde niye Tanr\u0131 olsun\u201d diye soru\u015fturu\u00adyor ve sonunda Semavi dinlerdeki Tanr\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 sempatisini yitiriyor. H\u0131ristiyanl\u0131kta da, \u0130slam\u2019da da b\u00f6yle oldu. \u0130nsanlar rasyonelli\u011fin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 sebebiyle Sami dinle\u00adrindeki Tanr\u0131\u2019dan uzakla\u015f\u0131yorlar.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam medeniyeti diye bir iddia s\u00f6z konusuysa, o medeni\u00adyet Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir medeniyet olamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc o medeniyetin unsurlar\u0131 daha \u00e7ok \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyaya y\u00f6neliktir. \u015eimdiki \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n 100 y\u0131l \u00f6ncesin\u00adden daha iyi oldu\u011funu mu san\u0131\u00adyorsunuz, hi\u00e7 iyi de\u011fil. Y\u00fczy\u0131l \u00f6nce \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ba\u015fta Osmanl\u0131 olmak \u00fczere, galip g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131n\u00addan parampar\u00e7a edildi. Aradan y\u00fcz\u00ady\u0131l ge\u00e7ti, 50\u2019ye yak\u0131n \u0130slam \u00fclkesi var, hangisi ne yap\u0131yor? \u00d6zellikle bu son zamanlarda tekrar dini kim\u00adli\u011fe, e\u011fitimde dini kavramlara, ba\u015far\u0131l\u0131 gen\u00e7lik yerine dindar gen\u00e7\u00adli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f ideali var ve bu \u00e7ok yan\u00adl\u0131\u015f. B\u00f6yle bir gen\u00e7li\u011fin Amerika, Avrupa gen\u00e7li\u011fi ile yar\u0131\u015fabilmesi size makul geliyor mu?\u201d<\/p>\n
\u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnya mut\u00adlulu\u011fu pe\u015finde de\u011fildir, \u00f6b\u00fcr d\u00fcnya mutlu\u00adlu\u011fu pe\u015findedir. Ben 14 ya\u015f\u0131mdayken Kuran-\u0131 Kerim\u2019i Arap\u00e7a tefsirle\u00adrinden okuyan bir insa\u00adn\u0131m. \u0130slam metinlerinin nas\u0131l bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u00ad\u015f\u00fcn\u00fc sundu\u011funu iyi bilirim. \u0130mam hatipte okudum, medreseden geliyorum, \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcnya, \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyaya yat\u0131r\u0131md\u0131r, buraya ge\u00e7ici bakar. D\u00fcnya mutlu\u011fu ikinci plandad\u0131r, as\u0131l mutluluk ertelenmi\u015f mutluluktur. Bununla ilgili, \u201cBuras\u0131 \u00f6b\u00fcr taraf\u0131n tarlas\u0131\u00add\u0131r, ne ekersen onu bi\u00e7ersin\u201d gibi bir\u00e7ok hadis var. Bir insan\u0131n zih\u00adninde bu varken neden bu d\u00fcnyada bu kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olsun? Yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6b\u00fcr tarafad\u0131r. \u0130slam\u2019\u0131n Bat\u0131 tipi bir medeniyet kurma ideali yoktur, ihtimali de yoktur. Bat\u0131 medeniye\u00adtinde, bilim, sanat, edebiyat, refah, ne\u015fe, \u015fiir falan var. \u0130slam b\u00f6yle bir toplum \u00f6ng\u00f6rm\u00fcyor. Ben de iddia ediyorum ki d\u00fcnya mutlulu\u011fu olmadan ba\u015far\u0131 olmaz, d\u00fcnya mut\u00adlulu\u011fu olmadan ahlak da olmaz. Mutsuz insan ahlakl\u0131 olamaz, seve\u00admez. Mutsuzlar aras\u0131nda dayan\u0131\u015fma da olamaz.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130nsan tabiat\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r, insan tabiat\u0131 bu d\u00fcnyaya y\u00f6nelik mut\u00adluluk ister. D\u00fcnyas\u0131n\u0131 m\u00fckem\u00admelle\u015ftirmeyen insan kim olursa olsun mutsuzdur. D\u00fcnyevi mut\u00adluluk, ba\u015far\u0131 ve ahlak\u0131n temelidir. D\u00fcnya mutlulu\u011funu by-pass eden herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, din, rejim, insanl\u0131\u011fa zarar verir.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam \u00e2limleri, \u201cHem d\u00fcnya hem ahiret i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u201d der. Bu bir safsatad\u0131r. Her ikisini bir arada yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O y\u00fczden M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011fu ikir\u00adciklidir. \u0130\u00e7ten i\u00e7e refah\u0131, d\u00fcnyay\u0131, hazlar\u0131 ister ama zihindeki de\u011ferler onlar\u0131 g\u00fcnah sayar, \u00f6b\u00fcr taraf\u0131 ister. \u0130\u00e7i d\u0131\u015f\u0131 bir olmayan insan olurlar.\u201d<\/p>\n
\u201cYa\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk \u015fahsen tan\u0131d\u0131\u00ad\u011f\u0131m bir teolog, \u00e7ok zeki, \u00e7ok bilgili bir ki\u015fiydi. \u0130slam\u2019\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden analiz edip modern hayata uygun hale getir\u00admeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ancak bir eksi\u011fi vard\u0131; Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 pek bilmiyordu. Bat\u0131\u2019dan gelen unsurlar\u0131n da \u0130slam\u2019da kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 varm\u0131\u015f gibi tuhaf yorum\u00adlar yapt\u0131.\u201d Atat\u00fcrk deist olabilir de \u0130mam-\u0131 Azam neden deist olsun. \u0130mam-\u0131 Azam teisttir, \u0130slam\u2019\u0131n Tan\u00adr\u0131\u2019s\u0131na inanan bir ki\u015fidir. \u0130slam\u2019\u0131 yorum\u00adlam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201c\u00d6zel olarak ara\u015ft\u0131rmad\u0131m ama s\u00f6zlerinden, ya\u015fam bi\u00e7iminden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla pozitivist ayd\u0131nlanmaya inanan, bir\u00e7ok Frans\u0131zca kitap okumu\u015f olan, Bat\u0131\u2019y\u0131 etraf\u0131m\u0131zdaki insanlar\u0131n \u00e7o\u011fundan iyi anlayan bir insand\u0131. Ateist miydi, deist miydi bilmiyorum ama dini ya\u015fama pek itibar etmezdi. H\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnen bir insand\u0131. Bu t\u00fcr insanlar zaten de\u011ferleri kendileri koyarlar, mevcut sistemden gelen de\u011ferlere fazla itibar etmezler. Atat\u00fcrk b\u00f6yle bir ki\u015fiydi, herhangi bir M\u00fcsl\u00fcman de\u011fildi. Halk\u0131n \u00f6n\u00fcnde rak\u0131 i\u00e7ecek kadar kendini serbest g\u00f6ren, tarikatlar\u0131, tekkeleri kapatan, medeni hukuku getiren, \u015feriat\u0131n modern zamanlara pek uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bir adamd\u0131.\u201d<\/p>\n
\u201cEdinburgh\u2019da teoloji-felsefe ili\u015fkisi \u00fczerine doktora yaparken din kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u015fey okumadan dini tavr\u0131m de\u011fi\u015fti. Daha ziyade, dini \u00e7ok \u00f6ven kitaplar okuya okuya dine kar\u015f\u0131 bak\u0131\u015f\u0131m de\u011fi\u015fti diyebilirim. Bu da 30\u2019lu ya\u015flarda ba\u015flad\u0131, git\u00adtik\u00e7e derinle\u015fti ve felsefi tav\u0131r haline geldi\u201d.<\/p>\n
\u201c\u0130slam tarihinin ikinci asr\u0131ndan iti\u00adbaren felsefe M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin zihnine girmi\u015fti. Bir\u00e7ok eser Yunan\u00adca\u2019dan veya daha \u00e7ok S\u00fcryanice\u2019den Arap\u00e7a\u2019ya \u00e7evrilip okunmu\u015ftu. Bu sek\u00fcler bir cereyand\u0131 ve y\u00fcksek sevi\u00adyede kabul g\u00f6rd\u00fc; Farabi, \u0130bn-i Sina, Ebubekir Zekeriya Razi gibi bir\u00e7ok filozofun yeti\u015fmesine sebep oldu. \u0130bni Sina ve Farabi kendilerini tamamen felsefeye verdiler. Bir\u00e7ok dini kavram\u0131 da felsefi a\u00e7\u0131dan ele ald\u0131lar. Tabii bun\u00adlar problem yaratt\u0131. 11. as\u0131rda Gazz\u00e2li geldi, bu ki\u015filerin dinden sapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu sapk\u0131nl\u0131kla k\u00fcfre girdiklerini s\u00f6y\u00adledi. Tahaf\u00fct al-Falasifa adl\u0131 eserinde filozoflar\u0131 ele\u015ftirdi ve felsefeyi dine zarar veren bir disiplin olarak ortaya koydu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130bn R\u00fc\u015fd, yakla\u00ad\u015f\u0131k bir as\u0131r sonra, \u201cTehaf\u00fct\u00fc\u2019t-tehaf\u00fct\u201d (Tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n Tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131) adl\u0131 kitab\u0131 yazd\u0131 ve \u201cAsl\u0131nda Kuran-\u0131 Kerim\u2019de felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi savunan bir\u00e7ok ayet vard\u0131r\u201d deyip Gazz\u00e2l\u00ee\u2019yi ele\u015ftirdi. Zaman i\u00e7inde Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin kitab\u0131 \u00e7ok etkin oldu, \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcnki ise olmad\u0131. \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcn, \u201cBir hakikat birli\u011fi var; ya inan\u00e7la ya da felsefi tefekk\u00fcrle yakla\u00ad\u015f\u0131rs\u0131n ama hakikat de\u011fi\u015fmez\u201d gibi bir iddias\u0131 var. Ama bana g\u00f6re felsefe ile inanc\u0131 birbirinden ay\u0131ran Gazz\u00e2l\u00ee daha do\u011fru \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor; felsefe ayr\u0131d\u0131r, inan\u00e7 sistemi ayr\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6y\u00adlemezler. Felsefe hakikatin pe\u015findedir, inan\u00e7 sisteminde ise hakikat aranmaz.\u201d<\/p>\n
\u201cFelsefeye giren zaten geleneksel imandan kopmu\u015ftur; rasyonellik a\u011f\u0131r basm\u0131\u015ft\u0131r, inan\u00e7lar\u0131nda \u015f\u00fcphe ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fcphe ile iman da yan yana kalamaz. Felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi dinin hiz\u00admetine sokmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar da var ama onlar felsefeci de\u011fildir. Onlar felsefi ara\u00e7lar\u0131 din i\u00e7in kullan\u0131yorlard\u0131r. Fel\u00adsefenin i\u00e7inde olan kimselerin dinle, inan\u00e7la fazla bir alakalar\u0131 kalmaz, \u015f\u00fcp\u00adheci olurlar. Konformist olamazlar.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam dini 14 as\u0131r i\u00e7erisinde farkl\u0131 \u015fekillerde yorumland\u0131. Tek bir otorite olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in herkes kendi taraf\u0131na \u00e7ekiyor. Bug\u00fcnk\u00fc I\u015e\u0130D militanlar\u0131 dinsizlerle, ateistlerle, \u015feriatla y\u00f6netilmeyen toplumlarla m\u00fccadele etmeyi ayetlere dayand\u0131r\u0131yor. Bu ayetleri yorumlayan Seyyid Kutub gibi kimselerin eserlerini referans g\u00f6stererek bu t\u00fcr hareketlere ba\u015fvuruyorlar. Di\u011fer taraftan da pasifist, \u0130slam\u2019\u0131 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ya\u015fayan Anadolu halk\u0131 var. Namaz\u0131n\u0131 k\u0131lar, orucunu tutar, kimsenin dinine iman\u0131na kar\u0131\u015fmaz. \u0130slam, Anadolu\u2019ya gelirken oradaki mevcut inan\u00e7lar\u0131 ve pratikleri yok etmedi. Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda da \u0130slam\u2019dan sonra Cahiliye d\u00f6neminden kalma her \u015fey alt \u00fcst olmad\u0131. Evlenme bo\u015fanma rit\u00fcelleri aynen kabul edildi. Dolay\u0131s\u0131yla, bir din komple her \u015feyi de\u011fi\u015ftirmez. Anadolu\u2019ya gelen \u0130slam da oradaki ya\u015fam modelini tamamen de\u011fi\u015ftirmedi.\u201d<\/p>\n
\u201cI\u015e\u0130D ortaya \u00e7\u0131k\u0131p Irak b\u00f6lgesine girince T\u00fcrk bir ilahiyat profes\u00f6r\u00fc, \u201cI\u015e\u0130D\u2019in bug\u00fcne kadar \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir \u015fey yok\u201d demi\u015fti. Enteresan de\u011fil mi? Bunlar\u0131n dayand\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok hadis var, ne diyebiliriz? \u0130slam\u2019\u0131 fevkalade bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir din ola\u00adrak g\u00f6renler oldu\u011fu gibi m\u00fccadeleci, cihat\u00e7\u0131 olarak g\u00f6ren anlay\u0131\u015flar da var.\u201d<\/p>\n
\u201cAbdullah G\u00fcl\u2019e s\u00f6yledim, bir kula\u011f\u0131ndan girip \u00f6b\u00fcr\u00fcnden \u00e7\u0131kt\u0131\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130\u015fte en b\u00fcy\u00fck sorun \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fu\u00addur. 2013\u2019te, d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdul\u00adlah G\u00fcl ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp ona bir teklifte bulundum. \u201cKendi himayenizde \u0130slam ulemas\u0131n\u0131 \u0130stanbul\u2019da bir araya getirin. Bu ki\u015filer de 10 g\u00fcn tart\u0131\u015f\u0131p bir manifesto yay\u0131nlas\u0131nlar\u201d dedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok yorum var. \u0130slam\u2019\u0131n ne oldu\u011fuyla ilgili bir kaos ya\u015fan\u0131yor. Bir kula\u011f\u0131ndan girip di\u011ferinden \u00e7\u0131kt\u0131. Kimse \u201cBu do\u011fru, bu yanl\u0131\u015f\u201d diyemiyor. Kimisi gelene\u011fi esas al\u0131yor, kimisi de Kuran bug\u00fcn inmi\u015f gibi yorumlar yap\u0131yor. \u0130slam\u2019\u0131n modern unsurlar kar\u015f\u0131s\u0131nda tavr\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu tam olarak bilmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam\u2019\u0131n yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcrle ilk kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 8. as\u0131r ve 12. as\u0131r aras\u0131nda Eski Yunan ve Pers k\u00fcl\u00adt\u00fcr\u00fc ile oldu. O kar\u015f\u0131la\u015fmadan b\u00fcy\u00fck bir sentez \u00e7\u0131kt\u0131; \u0130slam felsefesi, \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc bu kar\u015f\u0131la\u015f\u00adman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ama \u0130slam ulemas\u0131 bunu red\u00addetti. \u201cBunlar \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 \u015feylerdir. O zamanki filozoflar, \u015fairler \u0130slam\u2019dan sapm\u0131\u015flard\u0131r. O k\u00fclt\u00fcr\u00fc reddediyoruz\u201d dediler. H\u0131ristiyanl\u0131k gibi bir refor\u00admasyon \u0130slam\u2019da m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Modern \u00e7a\u011f kendini gen\u00e7li\u011fe hissettiriyor. Bunun \u0130slam \u00e2lemine etki\u00adsini de g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir insan hem M\u00fcsl\u00fcman kal\u0131p, hem de modern ya\u015fayabilir mi?\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam bireysel ter\u00adcih haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp evrensel iddialar\u00addan vazge\u00e7ecek. Din kamusal alanda bir fakt\u00f6r olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p birey\u00adsel alana kayacak, bireyin kendi iradesi ve ona uygun ya\u015fam bi\u00e7imiyle s\u0131n\u0131rlanacakt\u0131r. Toplumsal hayatta k\u00fclt\u00fcr ve ya\u015fam unsuru olmaktan \u00e7\u0131ka\u00adcakt\u0131r. Bunu Bat\u0131 medeniyeti dayatacakt\u0131r. Bu ayd\u0131nlanma zorla olacakt\u0131r. \u0130slam ulemas\u0131, \u201cGelin bir \u015feyler yapal\u0131m, 14. as\u0131r bug\u00fcnk\u00fc ya\u015fam bi\u00e7i\u00adminden \u00e7ok farkl\u0131, bir sentez yapal\u0131m\u201d demeye cesaret edemeyecektir. Modern ya\u015fam bi\u00e7imi kendini empoze edecektir ve \u0130slam zoraki olarak bireysel tercihe do\u011fru itilecektir.\u201d<\/p>\n
\u201cModern ya\u015fayan, sek\u00fcler d\u00fcnyan\u0131n normlar\u0131n\u0131 kabul eden, d\u00fcnya mutlulu\u011funun pe\u015finde olan ahiret hayat\u0131n\u0131 bir kenara iten bir s\u00fcr\u00fc M\u00fcsl\u00fcman vard\u0131r. Bunlar zaten kaynaktan kopmu\u015flard\u0131r. Bir de kayna\u011fa ba\u011fl\u0131 kalmak isteyenler vard\u0131r, onlar da zorluk i\u00e7erisindedirler. Modern hayat\u0131n gerekleriyle \u0130slami kaynaklardan gelen normlar aras\u0131nda bir u\u00e7urum g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilemeyenlerdir. O kaynaklara d\u00f6n\u00fc\u015f ile modern insana bir ya\u015fam bi\u00e7imi \u00f6neremeyeceklerdir.\u201d<\/p>\n
\u201cKa\u00e7 nesil hadisleri nakletmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir literat\u00fcr var. Kur\u2019an t\u00fcm as\u0131r i\u00e7in ge\u00e7erli prensipleri ortaya koyuyor da hadisler koymuyor. Kur\u2019an ayetlerinin geli\u015f sebebi, Esbab-\u0131 N\u00fcz\u00fcl denilen bir tefsir var. Hangi ayet hangi \u015fartlarda indi\u011fini yaz\u0131yorKur\u2019an\u2019daki ayetler o zamanki Mekke ve Medine\u2019de ya\u015fayan insanlar\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imini yans\u0131t\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla 14 as\u0131r sonra ba\u015fka yabanc\u0131 bir medeniyetin etkisi alt\u0131nda y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunun tek \u00e7\u0131kar yolu inanc\u0131 bireyin, bireysel iradesine b\u0131rakmak. Aksi halde e\u011fitimde, hukukta, sosyal ortak de\u011ferlerde bir unsur olarak kabul etmek fevkalade zorluk \u00e7\u0131kar\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201d Yeni medeniyetin \u015fartlar\u0131n\u0131 kabullenmektir. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ya\u015fayamazs\u0131n. Ba\u015fka \u00fclkeye git\u00adti\u011finde nas\u0131l abdest alacaks\u0131n, nerede namaz k\u0131lacaks\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fan insan nas\u0131l o kadar saat a\u00e7 kalacak, o kadar vergi \u00f6deyen adam nas\u0131l zek\u00e2t \u00f6deyecek? Bunlar zaman\u0131n kodlar\u0131yd\u0131, zaman ge\u00e7tik\u00e7e de bu kodlar zoraki olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam ulemas\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019\u0131 aktif bir din olarak toplumsal hayatta uygulanan kodlar ola\u00adrak istemeleri bana g\u00f6re zor bir irade bi\u00e7imidir.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130nsanl\u0131k tarihinde dine inananlar ve inanmayalar aras\u0131nda sava\u015flar pek olmam\u0131\u015ft\u0131r. Olmu\u015fsa da nadirdir. \u00c7ok az zaiyat vard\u0131r. En \u00e7ok \u00f6len, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen dinler aras\u0131ndaki sava\u015flardad\u0131r. H\u0131ristiyan ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki sava\u015flardan fazlas\u0131 M\u00fcsl\u00fcman-M\u00fcsl\u00fcman, H\u0131ristiyan-H\u0131ristiyan mezhepler aras\u0131nda olmu\u015ftur. \u0130nan\u00e7 \u00fczerine dayan\u0131\u015fma \u00e7o\u011fu zaman patolojiktir. En \u00e7ok Tanr\u0131\u2019ya inananlar birbirlerini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir ve Tanr\u0131 ad\u0131na \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.\u201d<\/p>\n
\u201cM\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hem d\u0131\u015f d\u00fcnyayla, hem kendi aralar\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r. \u0130kisinde de bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 de\u011fildirdiler. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin yar\u0131s\u0131 sek\u00fcler, di\u011fer yar\u0131s\u0131 ise dindar bir ya\u015fama y\u00f6nelmi\u015ftir. \u201cBizden olan, bizden olmayan\u201d diye bir ayr\u0131m var. M\u00fctedeyyin kendisi gibi inanmayan\u0131 sevmez. Dindarl\u0131\u011f\u0131n tabiat\u0131nda bu var. Onlar ibadeti ahlaktan say\u0131yorlar. \u0130man prensiplerinin ahlakla hi\u00e7 alakas\u0131 yok. Ahlak ayr\u0131 bir \u015feydir. Bunu yapmayan\u0131 ahlaks\u0131z say\u0131p dost kabul etmiyorlar. Sadece kendilerinin do\u011fru yolda olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Geleneksel dindarl\u0131\u011f\u0131n bu tav\u0131rdan vazge\u00e7mesi laz\u0131m.\u201d<\/p>\n
\u201cEmperyalizme kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele verilebilir ama bunun i\u00e7in dini kullanmak yanl\u0131\u015ft\u0131r. Arap Bahar\u0131\u2019nda, Arap diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 dinci gruplar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve sonradan bunlar\u0131n daha diktatoryal yap\u0131lar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Zul\u00fcm devam etti. M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler M\u0131s\u0131r\u2019da y\u00f6netimi sa\u011flayamad\u0131lar. \u201cSe\u00e7imle gelmi\u015f, devam etsin\u201d dendi. Ama ilk aylardaki icraatlar\u0131na bak\u0131n! Dinin politikaya alet edilmesi ve politik bir iddia olarak ortaya konmas\u0131 hem ki\u015filere, hem de dine zarar vermi\u015ftir. Bana g\u00f6re dindarl\u0131k 15 sene \u00f6nce daha makul, daha kabul edilebilir bir ya\u015fam bi\u00e7imi \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, bug\u00fcn belki bu vasf\u0131n\u0131 yitirdi. Eskiden namaz k\u0131lmayan ki\u015fi camiye giden birini g\u00f6r\u00fcnce, \u201cBana da dua et\u201d derdi. Ama \u015fimdi birbirlerine d\u00fc\u015fman oldular. Ezan sesi daha makuld\u00fc. Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk de buna kar\u015f\u0131yd\u0131, \u201cNeden y\u00fcksek sesle ezan okuyorsunuz?\u201d diyordu. Neden insanlar camiye yak\u0131n evlerden ka\u00e7\u0131yor, neden insan sesiyle de\u011fil de b\u00fcy\u00fck hoparl\u00f6rle ezan okunur, bunlar\u0131n cevab\u0131n\u0131 vermeleri gerekiyor. \u0130slam\u2019\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde insan sesi nereye kadar giderse o \u015fekilde okunuyordu. Hoparl\u00f6rden y\u00fcksek sesle okumak, dini ba\u015fka bi\u00e7ime sokmakt\u0131r. Naho\u015f bir durumdur.\u201d<\/p>\n
\u201cEvrim teorisi bir bu\u00e7uk as\u0131rd\u0131r g\u00fc\u00e7 kazanmaktad\u0131r ve modern biyoloji, evrim \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6\u011frencilerin tam kavrayamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp bundan vazge\u00e7ilmesi do\u011fru de\u011fildir. Ona bakarsan\u0131z \u00f6\u011frenci yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 da tam kavrayamaz, bu daha aklen kabul\u00fc zor bir teoridir. O y\u00fczden, bilimsel do\u011fru ne ise, onu bir \u015fekilde \u00f6\u011frenciye vermek laz\u0131m.\u201d<\/p>\n
\u201cCihat kavram\u0131 bilhassa son d\u00f6rt be\u015f y\u0131ld\u0131r \u0130slam \u00fclkelerindeki Arap Bahar\u0131 ve I\u015e\u0130D, El Nusra gibi militan gruplarla g\u00fcndeme geldi. Bunlar sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 cihat ad\u0131na, kutsal bir ama\u00e7 u\u011fruna yapt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu kavram g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0130slami ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleri taraf\u0131ndan kirletilmi\u015ftir, asl\u0131nda cihat kavram\u0131 nefis m\u00fccadelesiyle alakal\u0131d\u0131r. Cihat geleneksel anlam\u0131yla \u0130slam u\u011fruna, vatan u\u011fruna sava\u015fmakt\u0131r. Ancak bunun m\u00fcfredatta \u0130slami bir gereklilik olarak \u00f6\u011fretilmesi yanl\u0131\u015ft\u0131r. Vatan savunmas\u0131n\u0131 profesyonel ordular yapar. \u00c7ocuk ya\u015ftaki insanlara \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir ruh a\u015f\u0131lamak yanl\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda Milli E\u011fitim\u2019de verilen, hatta k\u00fclt\u00fcrde mevcut olan Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 atmosferini de ele\u015ftiriyorum. Kurtulu\u015f bitti, y\u00fcz y\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcre ge\u00e7ti. \u0130nsanlar\u0131 devaml\u0131 bir m\u00fccadele atmosferi i\u00e7inde tutmak yanl\u0131\u015ft\u0131r, onlar\u0131n verimlili\u011fini ve psikolojisini bozar.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130lkokullarda bile mescit d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. \u0130lkokuldaki \u00e7ocu\u011fun namaza y\u00f6nlendirilmesi do\u011fru de\u011fildir. \u0130lkokuldaki \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fcme ve etraf\u0131n\u0131 anlama \u00e7a\u011f\u0131ndad\u0131r. \u201cBir Tanr\u0131 var, seni s\u00fcrekli g\u00f6zetliyor. Sa\u011f\u0131nda solunda melekler var\u201d gibi bilgileri vermek ona zarar verir. Ondan sonra, teneff\u00fcste oynamak isteyen \u00e7ocuk gidip namaz k\u0131lacak. Daha akil bali\u011f olmam\u0131\u015f. Kendisi b\u00fcy\u00fcs\u00fcn, namaz\u0131 niyaz\u0131 o se\u00e7sin. Biz nas\u0131l bir insan istiyoruz, buna karar vermek gerekir. Dindar bir insan m\u0131 istiyoruz? Ba\u015far\u0131l\u0131 bir insan istiyoruz. Dindar insan ba\u015far\u0131l\u0131 insan m\u0131d\u0131r, ahlakl\u0131 m\u0131d\u0131r? G\u00f6r\u00fcyorsunuz, Fethullah\u2019\u0131n a\u011fz\u0131ndan Tanr\u0131, peygamber, hadis d\u00fc\u015fmez; her t\u00fcrl\u00fc dini s\u00f6ylemi ortaya koyar. Ama icraat\u0131na bak\u0131n. Bu kadar insan katledildi. Binlerce insan i\u015finden oldu ve bunun tepesinde bir din adam\u0131 var. \u201c\u0130badet insan\u0131 d\u00fcr\u00fcst yapar, ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131lar\u201d diyebilir miyiz? Diyemeyiz. Ama \u00f6yle insanlar da vard\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u201c\u0130slam\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011finin de tam tersi bir toplum olu\u015fuyorsa, buna inananlar ve bu metinle insanlar\u0131n icraat\u0131n\u0131n aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fu doldurmayanlar bundan sorumludur. Bir inan\u00e7 sistemi var, bir grup insan var. Onlar bir s\u00fcr\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fck icra ediyorlar ama onlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda pek k\u00f6t\u00fcl\u00fck g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bunda yine o inan\u00e7 sistemi sorumludur. B\u00fcy\u00fck iyilikleri, d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc ortaya koyan bir metin ve o metni temel olarak kabul eden insanlar bunun tam tersini yap\u0131yorsa, o metni ne yapaca\u011f\u0131z? \u00d6vecek miyiz, ele\u015ftirecek miyiz? \u201cO metin, bir \u015fekilde insanlar\u0131n eylemlerine yans\u0131m\u0131yorsa onun bir anlam\u0131 yoktur\u201d diyorum.\u201d<\/p>\n