![\"\"](\"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/wp-content\/uploads\/2008\/03\/c627fbcc266c5841aa060f80r1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
T\u00fcrkiye laikli\u011fi Fransa’dan ald\u0131. Ama Fransa’daki laiklik T\u00fcrkiye’ye benzemiyor.<\/p>\n
Laik\u00e7ili\u011fi bireyleri dinden kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan militan bir tutum olarak tan\u0131mlayan ve t\u00fcrban yasa\u011f\u0131n\u0131 laik\u00e7ilerin savundu\u011funu hat\u0131rlatan Jean Bauberot, Frans\u0131z laikli\u011finin laik\u00e7i de\u011fil tarafs\u0131z oldu\u011fu yorumu yapt\u0131..<\/p>\n
Laiklik nedir?<\/strong><\/p>\n \u00dc\u00e7 unsurun beraberli\u011fidir. Bir taraftan din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr, yani bir toplumun din konusunda \u00e7e\u015fitlilik arz etmesi nedeniyle; din ve devletin ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, yani dinin devlete tahakk\u00fcm etmemesi, devletin de dini serbest b\u0131rakmas\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde de, az\u0131nl\u0131k ya da \u00e7o\u011funlukta olsun, dinler ve inan\u00e7lar aras\u0131nda e\u015fitli\u011fin sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 ideal laikli\u011fin \u00fc\u00e7 unsuru sayabiliriz. Ger\u00e7ekte ise bu \u00fc\u00e7\u00fcnden biri di\u011fer ikisine k\u0131yasla daha imtiyazl\u0131d\u0131r genelde.<\/p>\n Fransa’daki laiklik nas\u0131l tan\u0131mlanabilir?<\/strong><\/p>\n Fransa \u00f6ncelikle din devlet islerini ay\u0131rmak konusunu \u00f6nemsedi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta din ve din adamlar\u0131 devletin \u00fczerinde bask\u0131 sahibiydi. Ama daha sonra, Fransa, tarihi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de \u00f6nemini idrak etti. Ve bug\u00fcn de, g\u00fcncel olan durum, az\u0131nl\u0131kta olan dinleri ve mesela \u0130slami fark etmesidir. Bu dinlerin de e\u015fitlik\u00e7i bir anlay\u0131\u015fla ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Fransa’da laiklik nas\u0131l do\u011fdu?<\/strong><\/p>\n \u0130ki b\u00fcy\u00fck olay\u0131n neticesidir. Biri okulun yani devlet okulunun laikle\u015ftirilmesidir. 19. y\u00fczy\u0131lda bir dini ahlak dersi vard\u0131, 1882’de yerine laik ahlak dersi kondu. Bu ders din konusunda tarafs\u0131zd\u0131, dini bir karakteri yoktu. \u0130kinci b\u00fcy\u00fck hadise de 1905’te din ve kilisenin ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. 1905 yasas\u0131, din ve devletin ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir, ilk maddede, cumhuriyet din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc teminat alt\u0131na al\u0131r diyor, ikinci madde de, cumhuriyet hi\u00e7bir dini tan\u0131maz diyor, yani devletin resmi bir dini yoktur.<\/p>\n Fransa, kilisenin b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131 mi, ihtilalin k\u0131z\u0131 mi, bu uzun ve kavgal\u0131 bir s\u00fcre\u00e7ti.<\/p>\n Fransa’da laiklik iste bu surecin meyvesi. Fransa’n\u0131n kilisenin b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131 olarak tekrar Katolik bir millet olmas\u0131n\u0131 isteyenler ve kilise kar\u015f\u0131tlar\u0131 yani 1789 de\u011ferleri \u00fczerine kurulu bir Fransa’dan yana olanlar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Laiklik bunu sonland\u0131rmay\u0131 istedi ve geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde de basarm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r.<\/p>\n 19. y\u00fczy\u0131l boyunca devam eden, Frans\u0131z ihtilali s\u0131ras\u0131nda ba\u015flayan bir kavgayd\u0131. Fransa eski rejimde, 10. uncu y\u00fczy\u0131ldan 17.y\u00fczy\u0131la kadar kilisenin b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131yd\u0131. Saint Siege’le yani papayla, Fransa aras\u0131nda son derece s\u0131k\u0131 ba\u011flar s\u00f6z konusuydu. Hristiyanl\u0131g\u0131n Katolik mezhebi tarihi rol oynad\u0131, hem milletin, hem devletin diniydi. 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren az\u0131nl\u0131ktaki Protestan varl\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131ya yol a\u00e7t\u0131. Bu az\u0131nl\u0131k s\u0131kl\u0131kla ezildi, zulme maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131. Yahudiler zaten orta \u00e7a\u011fda avlanm\u0131\u015flard\u0131. B\u00f6yle bir tarih ya\u015fand\u0131. Frans\u0131z ihtilaliyle, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ilan edildi ve ard\u0131ndan iki taraf aras\u0131nda \u00e7ok uzun bir s\u00fcre devam edecek olan \u015fiddetli, keskin, \u00e7ok sert kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k devam etti. Demin s\u00f6yledi\u011fim iki tedbir bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sonland\u0131rd\u0131. Denilebilir ki, sava\u015f\u0131 Frans\u0131z ihtilalinin militanlar\u0131 kazand\u0131, ama ayni zamanda sunu vurgulamak laz\u0131m, “hedeflerini de\u011fi\u015ftirmeyi daha \u0131l\u0131ml\u0131 k\u0131lmay\u0131 kabul etmeleriyle”, bu sayede “basarili oldular”.\u00e7at\u0131\u015fmada, kavgada ama\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki y\u0131k\u0131p, yok etmektir. Ama laikli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla beraber yani din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tan\u0131nmas\u0131yla beraber, bir a\u00e7\u0131dan tabii bu devrimcilerin basarisidir, ama “kar\u015f\u0131daki” diye tan\u0131mlanan, ki\u015fi, ya da ne varsa” iste onlar\u0131n da, varl\u0131k haklar\u0131n\u0131, ve dinlerini sakin, s\u00fckun pratik etme haklar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Bu zafer yeniden s\u00f6ylersek, zaferi kazananlar\u0131n hedeflerini \u0131l\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve anla\u015fmay\u0131 kabul etmeleri ve \u00f6zellikle eski d\u00fc\u015fman\u0131na \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vermeleriyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. B\u00f6ylece bir bar\u0131\u015f ortam\u0131 do\u011fabilmi\u015ftir.<\/p>\n Birey, hem dindar, -yani dinin gereklerini uygulayarak- hem de laik olabilir mi? E\u011fer yan\u0131t\u0131n\u0131z evetse, ni\u00e7in Fransa’da hala laiklerden ve H\u0131ristiyanlardan ayr\u0131 gruplarm\u0131\u015f s\u00f6z ediliyor?<\/p>\n Elbette, dindar ve laik olunabilir ayni zamanda, bunda ku\u015fku yok. Bu bir d\u00f6nem i\u00e7in zor bir durumdu, papa 1905 yasas\u0131na kar\u015f\u0131yd\u0131 ve m\u00fccadele verdi, ayr\u0131l\u0131k yasas\u0131ndan 19 y\u0131l sonra 1924’de bir anla\u015fma sa\u011fland\u0131. “\u0130ki Fransa” diye adland\u0131r\u0131lan taraflar. ilerlemeli ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerinin iklimine al\u0131\u015ft\u0131lar, Ve bug\u00fcn kilise, 1905 yasas\u0131 dahilinde, kendini iyi ve \u00f6zg\u00fcr hissetti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Laikli\u011fin y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 vesilesiyle de s\u0131kl\u0131kla alt\u0131 \u00e7izildi bu mevzuunun. Bir Katolik yahut ba\u015fka bir din mensubu da laik olarak kabul ediliyor. Zira ayni pozisyonlar s\u00f6z konusu de\u011fil artik. La Croix gazetesini biliyorsunuz, Katolik bir gazete, “laiklik” konusunda bir tart\u0131\u015fma organize etti. Orada herkes vard\u0131, atheler de, Katolikler de yahut ba\u015fka dinlere inananlar da..Yani inanan ve dindar olan birey, laikli\u011fi gayri-me\u015fru addetti\u011fi manas\u0131na gelmez. Kabul edilmesi gereken \u015fey, iki taraf aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131d\u0131r, ho\u015fg\u00f6r\u00fcd\u00fcr, dinli olanlar ve dinsiz olanlar aras\u0131nda ve m\u00fcmk\u00fcn olan en y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde bu iki taraf\u0131n birbirinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tan\u0131mas\u0131, vermesi ve elbette ortak yasam kurallar\u0131 dahilinde var olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Laiklikten bahsederken, kamusal alan ve \u00f6zel yahut topluma ait alandan bahsetmek gerekiyor. Bu ikisinin limitleri nedir, nas\u0131l belirlendi Fransa’da?<\/p>\n \u00d6ncelikle, kamusal alan deyince, bir kamusal alan vard\u0131r bir de devlete ba\u011fl\u0131 alan, yani kamusal alan deyince yollar\u0131 filan anlamamak laz\u0131m tabi. Devleti temsil eden ki\u015filer normalde kamusal alandayken, dini tercihlerini \u00f6\u011fretmeye giri\u015femezler. Normalde diyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc Fransa’da, cumhurba\u015fkan\u0131 Sarkozy’nin beyanlar\u0131yla ba\u015flayan g\u00fcncel bir tart\u0131\u015fma var biliyorsunuz, Sarkozy; Latran’da Vatikan’da, \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde Katolik dinine ait tercihler belirtti ve herkesi \u015foke etti. Tabii bireysel olarak bunu se\u00e7mesi de\u011fil \u015foke eden, isteyen istedi\u011fini elbette se\u00e7er, ama \u015fa\u015f\u0131rtan \u015fey, “Katolik ahlakin, laik ahlaka \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yledi. Devlet hakem g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyor, g\u00f6r\u00fcr. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 tercihlere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck verir. E\u011fer devlet ba\u015fkan\u0131, devlet ba\u015fkan\u0131 olarak konu\u015ftu\u011funda, tersini de s\u00f6yleseydi, yani laik ahlak yahut athe ahlak Katolik ahlaktan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr” deseydi de, ayni \u015fekilde, \u015foke edici bir beyand\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak bir felsefe, yahut bir dini tercih yapmamas\u0131 gereklidir. Ama \u00f6zel bir ki\u015fi olarak, yani cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcnde olmad\u0131\u011f\u0131 zaman tabiki istedi\u011fi tercihi ifade edebilir. Bu konuda bir kitap da yazd\u0131, bu kitap kimseyi \u015fa\u015f\u0131rtmad\u0131, zira devleti temsil ediyor de\u011fildi orada. Bireysel olarak ifade edebilirsiniz, elbette kamusal alanda da, ifade edebilirsiniz devleti temsil etmiyorsan\u0131z, mesela kiliseler tabiki pek \u00e7ok konuda, dini yahut ahlaki, yahut mesela g\u00f6\u00e7menler konusunda konu\u015fuyor, g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu tabii onun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. Kabul g\u00f6rmeyen \u015fey \u015fu; devletin yasalar\u0131n\u0131n kilisenin dogmalar\u0131na boyun e\u011fmesidir. Mesela \u00f6rnek verelim Katolik kilisesi k\u00fcrtaj’a kar\u015f\u0131. Frans\u0131z yasalar\u0131 da Katolik kilisesi \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ya da inan\u0131yor diye k\u00fcrtaj\u0131 yasaklayacak de\u011fil. 1975’de devlet k\u00fcrtaj\u0131n serbest b\u0131rak\u0131rken, kilise kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Ama dikkat etmek laz\u0131m; yasa derki, “Bir doktor dini ya da vicdani inanc\u0131 nedeniyle k\u00fcrtaj yapmaya kar\u015f\u0131ysa, bunu yapmama hakk\u0131na sahiptir”. Nitekim baz\u0131 doktorlar k\u00fcrtaj yapmazlar baz\u0131lar\u0131 bunu \u00f6zel hayatlar\u0131nda asla uygulamayacaklar\u0131n\u0131 ama hastan\u0131n r\u0131zas\u0131na uygun davranaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Hat\u0131rlatmak gerekirse, yasa dini tercihleri ve inan\u00e7lar\u0131 dikkati alm\u0131\u015ft\u0131r b\u00f6ylece.<\/p>\n Ya b\u00fct\u00fcn jinekologlar Katolik dindar olursa, n’olur!<\/p>\n Pratikte sorun yarat\u0131r tabii ama bug\u00fcn i\u00e7in b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fil. Yasan\u0131n kabul\u00fc s\u0131ras\u0131nda, \u00e7ok taninmi\u015f bir profes\u00f6r olan Milliez, bunun inanc\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu belirtti ama doktor olarak kendimi hastalar\u0131n yerine koymayaca\u011f\u0131m ve uygulayaca\u011f\u0131m dedi. Yani \u00fc\u00e7 farkl\u0131 pozisyon vard\u0131, biri yapm\u0131yor, biri hayat\u0131nda uygulam\u0131yor, yahut k\u00fcrtaj kotu bir \u015fey de\u011fildir diyenler de. \u00dc\u00e7\u00fc de var ve ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n Laiklikle laik\u00e7ilik aras\u0131nda bir fark var midir? Yoksa ikincisi sadece laikli\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fcmseyenler taraf\u0131ndan m\u0131 kullan\u0131l\u0131r?<\/p>\n Tabi fark var. Laik\u00e7ilik, ideolojik bir laikliktir, militan bir tutumdur, biraz insanlar\u0131 dinden kurtarma isteyen bir tutumdur. Benim \u015fahsi kanaatime g\u00f6re, -tabiki herkes taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lmayabilir mesela Fransa’da dini simgelerin devlet okullar\u0131nda yasaklanmas\u0131na ili\u015fkin yasa, bir par\u00e7a laik\u00e7i bir yasad\u0131r. Sizde de bug\u00fcn \u00fcniversitelerde dini simgeye yani t\u00fcrbana izin verilmesi tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bilhassa s\u00f6yl\u00fcyorum ve alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorum. \u00dcniversiteleri i\u00e7ermemektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcniversitelerde yeti\u015fkinler vard\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Fransa’da k\u00fc\u00e7\u00fckleri dikkate alan ve i\u00e7eren bu yasada, k\u00fc\u00e7\u00fcklerin se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc ve sadece devlet okullar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli oldu. \u00d6zel okullar ise bu yasan\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Ben Stasi komisyonundayd\u0131m, yani bu yasa \u00f6ncesi kurulan komisyonda yer ald\u0131m. Ancak ben yasay\u0131 onaylamad\u0131m, \u00e7ekimser oy kulland\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bana g\u00f6re, bu benim ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm, bu yasada yine de, bir par\u00e7a laik\u00e7i bir tutum s\u00f6z konusuydu. Ama her \u015feye ra\u011fmen bir \u015feyi vurgulamak laz\u0131m. Frans\u0131z laikli\u011fi, laik\u00e7i bir laiklik de\u011fildir ve tarafs\u0131zd\u0131r. \u0130nsanlar se\u00e7imlerini kendileri \u00f6zg\u00fcrce yapar, devlet insanlar\u0131n se\u00e7imlerine sayg\u0131l\u0131d\u0131r, onlar\u0131 inan\u00e7lar\u0131ndan “kurtarmay\u0131, \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyi” ama\u00e7lamaz bunu tamamen \u00f6zg\u00fcr iradelerine b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n \u00d6zel okullar ki bunlar\u0131n y\u00fczde 97,5’u kiliseye ait Fransa’da- laiklikle ba\u011fda\u015f\u0131r mi?<\/p>\n 2004 yasas\u0131 bir par\u00e7a laik\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m desek de, 1959’daki \u00f6zel okullar konusundaki yasa da laik ve \u00e7ok liberal bir yasad\u0131r. Zira devlet bu okullar\u0131n b\u00fct\u00e7elerinin y\u00fczde 90’ini kar\u015f\u0131lar, genel e\u011fitim giderlerini \u00f6der, yani hocalar\u0131n maa\u015flar\u0131n\u0131, dini karakteri olan dersleri veya aktivitelere, ibadetlere ait \u015feyleri ise devlet finanse etmez. Ayr\u0131ca \u00f6zel okullar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda b\u00f6lgesel diller de okutulabiliyor, onlar\u0131n da paras\u0131n\u0131 devlet \u00f6demez. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi son derece liberal bir yasaya dayan\u0131yor bu okul.<\/p>\n Ortodoks bir H\u0131ristiyan, Ortodoks bir M\u00fcsl\u00fcman ve Ortodoks bir Yahudiye bak\u0131nca, ilki de\u011fil ama di\u011fer ikisi genelde “derhal fark edilir \u00f6zellikler” ta\u015f\u0131yor. Ortodoks derken, dinin b\u00fct\u00fcn gereklerini yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 kast ediyorum.<\/p>\n Fransa’da evet korku yarat\u0131yor, iki sebebi var, yani al\u0131\u015fkanl\u0131\u011fa da ba\u011fl\u0131 olarak. Neticede dindar H\u0131ristiyanlar, bu \u00fclkede her zaman vard\u0131lar. Herkes al\u0131\u015ft\u0131 onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na. Hatta onlara tamamen kar\u015f\u0131 olanlar dahil kimse onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yahut yasama bi\u00e7imini tart\u0131\u015fma konusu etmiyor. M\u00fcsl\u00fcmanlara gelince, b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde g\u00f6r\u00fcnmeleri \u00e7ok daha yakin bir zamanda vuku’u buldu. \u00dcstelik Fransizlar’a k\u00f6tu hat\u0131ralar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor, Fransa’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgeleri vard\u0131 ve onlar\u0131 kaybetti. \u00d6nemli bir imparatordu, halbuki simdi de\u011fil ortalama bir g\u00fc\u00e7 sadece. vs bu tarihi tansiyon, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6nemleri de bu hat\u0131rlar\u0131n i\u00e7inde tabii. Son 30 y\u0131l \u00f6ncesine kadar Fransa’da, en az\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde \u00e7ok az g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar ve genelde birka\u00e7 ayl\u0131\u011f\u0131na geliyorlard\u0131. Ama simdi milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman var. Bir ilerleme de var, yava\u015f yava\u015f camiler kuruluyor ve halk\u0131n geneli taraf\u0131ndan da kabul g\u00f6r\u00fcyor. \u0130kinci problem ise ki bence biraz daha farkl\u0131 sadece 11 eyl\u00fcl yahut el kaide de\u011fil ama Cezayir’deki i\u00e7 sava\u015f\u0131n da, \u0130slamc\u0131lar ve ordu aras\u0131nda y\u0131llarca kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen sava\u015f\u0131n da etkisi var. Bir de Cezayirli \u0130slamc\u0131lar Fransa’da sald\u0131r\u0131 eylemleri ger\u00e7ekle\u015ftirdi. B\u00fct\u00fcn bunlar bir radikal \u0130slam korkusuna yol a\u00e7t\u0131. Cezayir’le sadece tarihi ili\u015fkiler de de\u011fil \u00f6nemli olan; ikisi birbirine co\u011frafi olarak da yakin, \u00f6nemli bir n\u00fcfusu var Cezayirlilerin Fransa’da..Frans\u0131zlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan sanki s\u00f6m\u00fcrge ve s\u00f6m\u00fcrgelerden \u00e7\u0131k\u0131\u015f d\u00f6nemine bir d\u00f6n\u00fc\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor, hat\u0131rlat\u0131c\u0131 oluyor. Yine de s\u00f6ylemek isterim pek \u00e7ok cami kuruldu 10 y\u0131ldan bu yana, bana \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n durumu iyile\u015fme d\u00f6neminde, iyile\u015fti diyemesem de.<\/p>\n Biraz daha \u00e7er\u00e7evesini s\u0131n\u0131rlarsak sorunun, s\u00f6z konusu \u00f6zellikle kad\u0131nlarsa, daha da g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler ve bu baz\u0131lar\u0131n\u0131n onlardan korkmalar\u0131na, endi\u015felenmelerine yol a\u00e7abiliyor. Ve hatta dindar bir H\u0131ristiyan kad\u0131n toplumun her alan\u0131nda, kamu ya da \u00f6zel var olabiliyor zira g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n Ben iste bu nedenle bu yasay\u0131 haz\u0131rlayan Stasi komisyonundaki oylamada \u00e7ekimser kald\u0131m. Erkekler ve kad\u0131nlar aras\u0131nda, isteyerek de\u011fil belki ama d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, \u00e7ok direkt bir eylemle bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131l\u0131yor. Erkekler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir problem yok. Bizde bir atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r, “Elbise kimseyi rahip yapmaz” diye. Elbisenin ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn \u00f6nemi yoktur. \u0130nsanlar bu a\u00e7\u0131dan bakmay\u0131 ihmal ediyorlar ve biraz unutuyorlar. Giysiye tak\u0131l\u0131 kal\u0131yorlar, ona daha \u00e7ok \u00f6nem veriyorlar. Giysiye tak\u0131l\u0131 kalma hadisesi biraz da tabii, \u0130ran’da t\u00fcrban\u0131n mecburi olmas\u0131ndan ileri geliyor. Ve insanlar bu ikisini kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, \u0130ran’da mecburi olarak turban takmak -ki bu elbette kabul edilemez- ama bireysel olarak t\u00fcrban takmay\u0131 tercih etmek tamamen farkl\u0131 bir \u015fey. Gerekli ayr\u0131m\u0131 yapm\u0131yor, yapmay\u0131 ihmal ediyorlar. \u00d6zg\u00fcrce turban takmay\u0131 se\u00e7mekle, baz\u0131 \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi mecburen takmak aras\u0131nda fark var. Belki insanlar\u0131 bu ikisinin aras\u0131ndaki fark\u0131 anlatmak, \u00f6\u011fretmek konusunda e\u011fitmek gerekiyor.<\/p>\n \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131, ve cumhuriyetin kutsall\u0131\u011f\u0131 birbiriyle nas\u0131l bir arada var olabilirler?<\/p>\n Bu biraz komplike, kar\u0131\u015f\u0131k bir soru. Bir toplumda g\u00fcn gelir herkesi birle\u015ftiren, bir arada ya\u015fatan bir kurallar dizinine, sosyal ba\u011flara ihtiya\u00e7 duyulur. \u0130ster istemez bu de\u011ferler kutsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ama ayni zamanda bunun bir “devlet dini”ne d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in, bu de\u011ferleri farkl\u0131 sekilerde yorumlamak, tart\u0131\u015fmak ve ele almak gerekir. Bu de\u011ferlerin nas\u0131l ortak alanda var olaca\u011f\u0131 meselesi m\u00fchimdir. Aksi takdirde, bazen ortaya bir sivil din \u00e7\u0131kabilir, bu laiklik de\u011fildir elbette. Laiklik bir dine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr adeta.<\/p>\n 21. as\u0131rda yeni laik anlay\u0131\u015ftan s\u00f6z edilebilir mi, mademki d\u00fcnya ve toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131 da g\u00fcnden g\u00fcne de\u011fi\u015fiklik arz ediyor..<\/p>\n Tabii su a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli, eskiye k\u0131yasla toplumlar \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc. Mesela Fransa’ya bakin, ayr\u0131ca \u00f6te yandan globalle\u015fme, yani insanlar\u0131n oradan oraya g\u00f6\u00e7 etmeleri \u00e7ok daha kolay eskiye k\u0131yasla. Bu a\u015famada, Laikli\u011fin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc unsuru olan, yani devletin farkl\u0131 dinlere e\u015fitlik\u00e7i bir yakla\u015f\u0131mla bakmas\u0131 \u00f6nem arz ediyor. Bu 21. asra ait bir fenomen.<\/p>\n Son bir soru T\u00fcrkiye \u00fczerine. Atat\u00fcrk laikli\u011fi Fransa’dan ilham ald\u0131, nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz T\u00fcrkiye’deki laikli\u011fi..<\/p>\n Evet, en iyi ve en kotu g\u00fcnler i\u00e7in s\u00f6ylemek istiyorum, T\u00fcrkiye konusundaki en uzman ki\u015fiymi\u015fim gibi konu\u015fmak istemem. Ancak 1905’ten \u00f6nce, Frans\u0131z laikli\u011fi sertle\u015fmi\u015fti. Daha ziyade laik\u00e7i bir anlay\u0131\u015f s\u00f6z konusuydu. \u00d6zellikle 1902-1904’de bir ba\u015fbakan vard\u0131, Emile Combes d\u00f6neminde. Atat\u00fcrk bence daha ziyade ondan esinlendi, 1905 yasas\u0131ndan de\u011fil, zira 1905 yasas\u0131 bu yakla\u015f\u0131ma s\u0131rt\u0131n\u0131 donuyordu ve din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6nemsiyordu.<\/p>\n Benim i\u00e7in T\u00fcrkiye biraz yari-laik bir \u00fclke. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet dinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu a\u00e7\u0131dan laiktir ama din devletten yeterince ayr\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Diyanet \u0130\u015fleri ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 mesela bu durumu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. Devlet dini baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan kontrol etmeye devam ediyor. Suni \u0130slami ve az\u0131nl\u0131k dinlerini de, Lozan’\u0131n koruduklar\u0131 ve korumad\u0131klar\u0131n\u0131 da..Aleviler mesela Lozan’la korunmam\u0131\u015ft\u0131r ve problemler yas\u0131yorlar. Frans\u0131z laikli\u011fi de m\u00fckemmel olmasa bile, T\u00fcrkiye’de de laiklik konusunda kaydedilmesi gereken ilerlemeler s\u00f6z konusudur. T\u00fcrkiye’nin Avrupa’ya \u00fcye olabilmesi i\u00e7in de. Avrupa ve T\u00fcrkiye tarihi birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yine de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusuyla T\u00fcrkiye’nin laik bir \u00fclke olmas\u0131 \u00f6nemlidir ve AB’ye \u00fcye olmas\u0131n\u0131 daima destekledim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \n T\u00fcrkiye laikli\u011fi Fransa’dan ald\u0131. Ama Fransa’daki laiklik T\u00fcrkiye’ye benzemiyor.<\/p>\n Laik\u00e7ili\u011fi bireyleri dinden kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan militan bir tutum olarak tan\u0131mlayan ve t\u00fcrban yasa\u011f\u0131n\u0131 laik\u00e7ilerin savundu\u011funu hat\u0131rlatan Jean Bauberot, Frans\u0131z laikli\u011finin laik\u00e7i de\u011fil tarafs\u0131z oldu\u011fu yorumu yapt\u0131..<\/p>\n Laiklik nedir?<\/p>\n \u00dc\u00e7 unsurun beraberli\u011fidir. Bir taraftan din ve <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":["post-609","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundem","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=609"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/609\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}