![\"\"](\"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/wp-content\/uploads\/2009\/04\/020420090959569288802.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Gelecek 10 y\u0131l T\u00fcrkiye i\u00e7in epey zor ge\u00e7ecek. K\u00fcresel krizin \u015fiddetiyle birlikte ekonomik iyile\u015fmenin son bulmas\u0131 ve AB’yle m\u00fczakerelerin durma noktas\u0131na gelmesi ihtimali, bu meseleleri \u00f6teleyen AKP’nin alt\u0131n\u0131 oyabilir. AKP’nin silinmesinin yarataca\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu daha milliyet\u00e7i bir h\u00fck\u00fcmetin dolduraca\u011f\u0131ysa kesin gibi.<\/p>\n
Prestijli Amerikan d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu Stratejik ve Uluslararas\u0131 Et\u00fctler Merkezi (Center for Strategic and International Studies – CSIS<\/strong>) \u00f6nceki g\u00fcn yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 100 sayfal\u0131k T\u00fcrkiye raporunda, T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 siyasetini, AB, ABD ve Ortado\u011fu’yla ili\u015fkilerini ve bir ‘enerji k\u00f6pr\u00fcs\u00fc’ olarak rol\u00fcn\u00fc masaya yat\u0131rarak ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama’ya ikili ili\u015fkiler i\u00e7in \u00e7e\u015fitli tavsiyelerde bulundu. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki hafta T\u00fcrkiye’yi ziyaret edecek Obama’ya 1915 olaylar\u0131n\u0131 ‘Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131’ olarak tan\u0131mamas\u0131 tavsiye edildi; T\u00fcrkiye’nin AB’yle \u00fcyelik m\u00fczakerelerinin \u00e7\u00f6kmesinin Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131na ters olaca\u011f\u0131, T\u00fcrk siyasetinin belirsizli\u011fin h\u00e2kim oldu\u011fu bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine giriyor olabilece\u011fi belirtildi; T\u00fcrkiye’nin enerji k\u00f6pr\u00fcs\u00fc olarak Amerika ve genel olarak Bat\u0131 i\u00e7in sahip oldu\u011fu \u00f6neme dikkat \u00e7ekildi. Kurulu\u015fun T\u00fcrkiye program\u0131 direkt\u00f6r\u00fc olan B\u00fclent Alir\u0131za’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 ‘T\u00fcrkiye’nin De\u011fi\u015fen Dinamikleri’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn anahatlar\u0131 \u015f\u00f6yle: AKP h\u00e2l\u00e2 en pop\u00fcler parti, fakat ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tecr\u00fcbelerle \u0131slah edilmi\u015f durumda ve gelecekteki y\u00f6nelimi konusunda emin olmayan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veriyor. B\u00fcy\u00fcyen dini hissiyat\u0131 yans\u0131t\u0131yor ve g\u00fc\u00e7lendiriyor olsa da, \u00e7o\u011funlu\u011funu laikli\u011fin sert kenarlar\u0131n\u0131 t\u00f6rp\u00fclemek y\u00f6n\u00fcnde kullanmaktan al\u0131konulmu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kapatma davas\u0131ndan beri Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan, laikli\u011fin muhaf\u0131z\u0131 olan Genelkurmay’a, bilhassa da K\u00fcrt sorunu ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ter\u00f6rist tezah\u00fcrlerinin nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131 gibi kritik bir meselede, yakla\u015fma tavr\u0131 i\u00e7inde. Erdo\u011fan, AB i\u00e7in gerekli reformlar\u0131n sonraki a\u015famas\u0131n\u0131 erteleyerek liberal destek\u00e7ilerini d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131. Deste\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in Erdo\u011fan, son d\u00f6nemde ABD ve Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 hissiyat\u0131n y\u00fckseli\u015fiyle g\u00fc\u00e7lenen milliyet\u00e7ilikle ba\u011f kurma \u00e7abalar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131. Fakat AKP’nin ABD, AB ve uluslararas\u0131 finans \u00e7evreleriyle uzla\u015fma arama sicili, partiyi milliyet\u00e7i kanad\u0131ndan gelen meydan okumaya kar\u015f\u0131 (\u00f6zellikle k\u00fcresel kriz ekonomyi etkilemeye ba\u015flarken) k\u0131r\u0131lgan hale getiriyor.<\/p>\n Kapatma davas\u0131 reformu vurdu<\/span><\/strong><\/p>\n 1997’de ordunun Necmettin Erbakan liderli\u011findeki koalisyonu istifaya zorlamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130slamc\u0131 hareket a\u011f\u0131r darbe yemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Refah Partisi’nden kopanlar\u0131n kurdu\u011fu AKP, ba\u015f\u0131ndan itibaren \u0130slamc\u0131 etiketi reddetti. Abdullah G\u00fcl’\u00fcn cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na aday g\u00f6sterilmesi, AKP’yle laik sistem aras\u0131ndaki zorlu bir arada ya\u015fam\u0131 sarst\u0131. Genelkurmay sert bir bildiri yay\u0131mlarken, AKP erken se\u00e7ime giderek deste\u011fini teyit etti ve \u00e7o\u011funlu\u011funu G\u00fcl’\u00fc se\u00e7mek i\u00e7in kulland\u0131. Genelkurmay bildirisine y\u00f6nelik k\u0131zg\u0131nl\u0131k AKP’nin ikinci genel se\u00e7im zaferini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Bununla birlikte AKP’nin h\u00e2kimiyeti, di\u011fer partilerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da yans\u0131mas\u0131yd\u0131. AKP’nin ba\u015fl\u0131ca muhalifleri, etkili liderli\u011fin ve de\u011fi\u015fen siyasi manzaraya ayak uydurma yetene\u011finin yoklu\u011funda \u00e7ak\u0131l\u0131p kald\u0131. Erdo\u011fan ikinci zaferinin ard\u0131ndan yeni anayasa haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in bir ekip toplarken bu \u00e7al\u0131\u015fmaya, T\u00fcrkiye’nin ‘ilk sivil anayasas\u0131n\u0131’ kabul etmesi gerekti\u011fine dair yorumlar e\u015flik etti. Yak\u0131n mesaida\u015flar\u0131ndan birine (Dengir Mir Mehmet F\u0131rat) g\u00f6re ba\u015fbakan ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesini ‘yeni anayasada herkese e\u015fitlik ve y\u00fckseke\u011fitim hakk\u0131’ sa\u011flayarak halletmeyi planl\u0131yordu. Ama ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesini ayr\u0131 bir yasayla \u00e7\u00f6zmeyi tercih etti. AKP kar\u015f\u0131tlar\u0131 bunu laikli\u011fe tehdit olarak niteledi ve Anayasa Mahkemesi yasay\u0131 iptal etti. Bu yasa kapatma davas\u0131n\u0131n da ba\u015fl\u0131ca gerek\u00e7elerden biriydi.<\/p>\n AKP kapat\u0131lmad\u0131, fakat bu ‘laiklik kar\u015f\u0131t\u0131 faaliyetlerin oda\u011f\u0131’ oldu\u011fu sonucunu engellemedi. B\u00f6ylece mahkeme AKP egemenli\u011findeki Meclisi’n yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fc budaman\u0131n yan\u0131nda, faaliyetleri nedeniyle her an yeni bir kapatma davas\u0131na tabi olabilece\u011fini i\u015faret ederek manevra alan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlad\u0131. Partinin Anayasa’y\u0131 de\u011fi\u015ftirme ihtimallerini de azaltt\u0131. Dindarl\u0131k art\u0131yor, peki\u015fiyor<\/span><\/strong><\/p>\n 1923’ten sonra ortaya konulan kat\u0131 laikle\u015ftirme program\u0131 uyar\u0131nca \u0130slam’\u0131n rol\u00fcn\u00fc azaltmak y\u00f6n\u00fcnde daimi bir \u00e7aba s\u00f6z konusu oldu. Fakat dindarl\u0131k evlerde ve yeralt\u0131na inerek hayatta kalan tarikatlarda devam etti. \u00c7ok partili hayata ge\u00e7ilmesinden sonra dini hissiyat tekrar siyasette arz-\u0131 endam etti. Gelinen noktada AKP’nin iktidar\u0131 kazanma ve koruma yetene\u011fi, dindarl\u0131\u011f\u0131 yans\u0131t\u0131yor ve peki\u015ftiriyor. AKP tecr\u00fcbesi kat\u0131 laik sistemin dinin siyasetteki etkisine kendili\u011finden ayak uydurmaya mecbur kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yeni bir ulusal konsens\u00fcs\u00fcn yoklu\u011funda durumun istikrars\u0131z oldu\u011funu g\u00f6steriyor. G\u00fclen hareketinin taban\u0131 ve etkisi AKP’yle paralel. \u0130kisi T\u00fcrk laikli\u011finin keskin k\u00f6\u015felerini t\u00f6rp\u00fclemek konusunda ittifak yapsa da, farklar da var. G\u00fclen AKP’den farkl\u0131 olarak do\u011frudan iktidardan ziyade, \u00fclke i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131ndaki n\u00fcfuzunu geni\u015fletmeye odakl\u0131. G\u00fclen’in 1997 darbesini k\u0131namaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131, hareketin sistemi \u00e7at\u0131\u015farak de\u011fil, i\u00e7ten de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7layan uzun vadeli bir stratejiye sahip oldu\u011funun g\u00f6stergesi.<\/p>\n Ordu m\u00fcdahaleye isteksiz<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri devleti k\u00f6ktendincilik ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 savunma g\u00f6revini \u00e7ok ciddiye al\u0131yor. \u0130slamc\u0131lar\u0131n h\u0131zl\u0131 y\u00fckseli\u015fi laik sistemin belkemi\u011fi olan Genelkurmay\u0131 ikilemde b\u0131rak\u0131yor. AKP h\u00fck\u00fcmetinden ve laikli\u011fe meydan okuyarak artan dindarl\u0131\u011f\u0131n siyasi tezah\u00fcrlerinden rahats\u0131z olsa da Genelkurmay kitle deste\u011fine sahip bir partiyle \u00e7at\u0131\u015fmaya isteksiz. Dahas\u0131 modern T\u00fcrkiye Kemalizm’in ilkelerine art\u0131k s\u0131\u011fm\u0131yor olabilirse de, AKP Kemalizm’e do\u011frudan meydan okuma riskine girmek istemiyor. K\u00fcrt se\u00e7meni kaybetti<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’nin dikkati PKK’n\u0131n ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lar\u0131na yo\u011funla\u015fsa da, K\u00fcrt sorunu devletin k\u00f6klerine kadar uzan\u0131yor. Asl\u0131nda PKK, asimilasyona direnen hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir etnik az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu daha b\u00fcy\u00fck bir sorunun ciddi bir semptomundan ibaret. PKK’n\u0131n T\u00fcrk ordusunun \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen hayatta kalma ve yanda\u015f toplama yetene\u011fini korumas\u0131, K\u00fcrtlerin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131na ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve ekonomik geri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131ndaki k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na delalet ediyor. \u00d6nceki iktidarlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc b\u00f6lgesel ekonominin geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na indirgeyen tutumunu bir yan\u0131yla s\u00fcrd\u00fcren AKP’nin K\u00fcrt stratejisi, geli\u015fme ve \u0130slam dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Ekonomik giri\u015fimleri art\u0131ran AKP, DTP’nin b\u00f6lgedeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc de k\u0131rmay\u0131 hedefliyor. Ancak mali kriz b\u00f6lgeye ayr\u0131lan fonlar\u0131 azaltacakt\u0131r ve ekonomik geli\u015fmenin tek ba\u015f\u0131na K\u00fcrtlerin k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi d\u0131\u015flanma hissiyat\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131na dair pek fazla di\u015fe dokunur g\u00f6sterge yok. K\u00fcreselle\u015fme yine belirleyici<\/span><\/strong><\/p>\n 2002’deki se\u00e7im zaferinde ekonomik krizin katk\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6ren Erdo\u011fan, k\u00fcresel mali krizin ‘T\u00fcrkiye’ye te\u011fet ge\u00e7ece\u011fini’ iddia etti. Fakat son anketler halk\u0131n krizin etkilerini hissetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Bununla birlikte AKP h\u00fck\u00fcmeti hen\u00fcz IMF’yle anla\u015fma yapm\u0131\u015f de\u011fil ve bu gecikmenin ne kadar b\u00fcy\u00fck bir siyasi bedel getirece\u011fini zaman g\u00f6sterecek. \u0130ronik olan \u015fu ki, T\u00fcrkiye k\u00fcresel ekonomiyle entegrasyon sayesinde b\u00fcy\u00fck ilerleme kaydetti, fakat \u015fimdi muhtemel ekonomik sorunlar\u0131n\u0131n nedeni de k\u00fcreselle\u015fme olacak. Mevcut f\u0131rt\u0131nay\u0131 IMF’nin yard\u0131m\u0131yla g\u00f6\u011f\u00fcslemek zorunda kalacak ve gen\u00e7 n\u00fcfusuna daha iyi g\u00fcnlerin gelmesi i\u00e7in k\u00fcresel krizin bitmesini bekleyecek.<\/p>\n Ho\u015fg\u00f6r\u00fc azalacak<\/span><\/strong><\/p>\n 1989’daki ANAP’la AKP aras\u0131nda benzerlikler bulunabilir. 1983 ve 1987 genel se\u00e7imlerini kazand\u0131ktan sonra ANAP 1989 yerel se\u00e7imlerinde ciddi darbe yemi\u015f ve bu, partinin egemenli\u011finin biti\u015finin habercisi olmu\u015ftu. ANAP’tan beri tek ba\u015f\u0131na iktidar olan ilk parti olan AKP, Mart 2009 yerel se\u00e7imlerinde birinci \u00e7\u0131ksa da, 2007’de kazand\u0131\u011f\u0131 y\u00fczde 47’lik oy oran\u0131n\u0131 tutturamayabilir. Gerileme b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik krizden kaynaklanacak. Ancak AKP’nin ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesinde ad\u0131m atmak veya K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmek konusunda aciz g\u00f6r\u00fcnmesi, kapatma davas\u0131 sonras\u0131 ‘g\u00f6zlem alt\u0131nda’ tutulmas\u0131, dikkat \u00e7ekici i\u00e7 uyumuna zarar veriyor. Ayn\u0131 zamanda uzun zamand\u0131r iktidarda olman\u0131n y\u0131prat\u0131c\u0131 etkileri, bilhassa da yolsuzluk iddialar\u0131yla kendisini g\u00f6steriyor. AKP h\u00e2kimiyeti hemen bitmeyecek, fakat CHP, MHP ve SP’nin AKP’ye deste\u011fin azal\u0131\u015f\u0131ndan fayda sa\u011flamas\u0131 neredeyse kesin. Bir\u00e7ok K\u00fcrt se\u00e7men Erdo\u011fan’dan uzakla\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. ABD’yle gidi\u015fat 24 Nisan’a ba\u011fl\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrk siyaseti \u00fclke i\u00e7i tansiyonun muhtemelen y\u00fckselece\u011fi sa\u011f\u0131 solu belirsiz bir safhaya girerken, Washington ve Ankara’n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki kilit g\u00fc\u00e7l\u00fck, i\u015fbirli\u011fi alanlar\u0131n\u0131 asgariye \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken, milliyet\u00e7ileri, \u0130slamc\u0131 e\u011filimleri ve Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 hissiyat\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek bir krizden ka\u00e7\u0131nmak olacakt\u0131r. Yak\u0131n vadede kilit de\u011fi\u015fken, 20 y\u0131ld\u0131r ili\u015fkilerin \u00fczerinde Demokles’in k\u0131l\u0131c\u0131 misali sallanan Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 meselesi. Barack Obama ‘soyk\u0131r\u0131m\u0131 tan\u0131ma’ vaadini seleflerinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde dile getirdi ve tasar\u0131n\u0131n ge\u00e7mesine g\u00f6z yummas\u0131 veya ba\u015fkanl\u0131k a\u00e7\u0131klamas\u0131yla soyk\u0131r\u0131m\u0131 tan\u0131mas\u0131 ger\u00e7ek bir tehlike gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u0130ki durumda da T\u00fcrkiye’nin tepkisi \u00e7ok sert olacakt\u0131r ve bu da ne kadar s\u00fcrece\u011fi belirsiz zor bir d\u00f6nemin garantisi. Bu nedenle T\u00fcrkiye’nin ABD’yle ili\u015fkilerindeki m\u00fcstakbel gidi\u015fat\u0131, bu sorunun mevcut tezah\u00fcr\u00fc Nisan 2009’da \u00e7\u00f6z\u00fclene dek, tam olarak kestirmek imk\u00e2ns\u0131z.<\/p>\n ABD’nin T\u00fcrkiye’nin a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fckl\u00fc i\u00e7 siyasetine bula\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekecek. Bush y\u00f6netiminin AKP’ye y\u00f6nelik kucaklay\u0131c\u0131 tav\u0131rdan, kapatma davas\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tarafs\u0131zl\u0131kla daha yapmac\u0131k bir tutuma evrilmesi b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk siyasi liderlerin uzakla\u015fmas\u0131yla neticelendi. Laiklerle AKP aras\u0131ndaki m\u00fccadele bir s\u00fcre daha sonu\u00e7suz devam ederse, ABD’nin ilgili beyanlar\u0131 T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 i\u015flerine mazur g\u00f6r\u00fclmez m\u00fcdahale olarak alg\u0131lan\u0131r. Washington, demokratik ilkeleri ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc takip eden liderlerle \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih edece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirse bile, T\u00fcrk siyasetinin k\u0131r\u0131lgan ve kestirilemez olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fini kabul etmeli.<\/p>\n Ankara’da daha milliyet\u00e7i veya askeri bir liderli\u011fin arz\u0131 endam etmesi ittifak\u0131n tehlikeye girece\u011fi anlam\u0131na gelmez. Bu t\u00fcr h\u00fck\u00fcmetler genelde daha izolasyoncu olsa da, ili\u015fki kal\u0131c\u0131 ortak \u00e7\u0131karlar \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecektir. Fakat alenen \u0130slamc\u0131 bir T\u00fcrkiye i\u015fbirli\u011fini daralt\u0131p, ABD’nin politikalar\u0131na \u00f6zellikle Ortado\u011fu’da meydan okuyabilir. T\u00fcrkiye i\u00e7 veya ekonomik sorunlar\u0131 nedeniyle par\u00e7alanmaz, fakat gelecek 10 y\u0131l bu m\u00fchim \u00fclke i\u00e7in zor. AB s\u00fcrecindeki artan zorluklara, ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerindeki sorunlara, T\u00fcrkiye kamuoyunun ABD’ye y\u00f6nelik olumsuz tutumuna ve Ermeni meselesinin i\u00e7erdi\u011fi tehlikeye ra\u011fmen, T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131l\u0131 uluslar toplulu\u011funa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde sorgulamas\u0131 pek olas\u0131 de\u011fil. Baz\u0131 geleneksel n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 ba\u015fbakanl\u0131\u011fa kapt\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenen genelkurmay\u0131n ve D\u0131\u015fi\u015fleri’nin rol\u00fc, d\u0131\u015f politikadaki pop\u00fclist de\u011fi\u015fimlere kar\u015f\u0131 denge unsuru olmaya devam ediyor ve Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 y\u00f6netimin s\u00fcrmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n
\n1962’de kurulan CSIS’in ‘T\u00fcrkiye’nin Geli\u015fen Dinamikleri’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporunu bizzat eski ba\u015fkanlardan Jimmy Carter’\u0131n ulusal g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 Zbigniew Brzezinski ve yine eski ba\u015fkanlardan Gerald Ford’la George Bush’un ulusal g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 Brent Scowcroft yaparken, Amerika’yla T\u00fcrkiye’nin ‘ayr\u0131lmaz m\u00fcttefikler oldu\u011fu ve ili\u015fkilerin herhangi bir sebepten dolay\u0131 bozulmas\u0131 durumunda iki \u00fclkenin de d\u0131\u015f politika hedeflerinin \u00f6nemli zarar g\u00f6rece\u011fi’ vurguland\u0131.<\/p>\n
\nHer birini ayr\u0131 bir yazar\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7 siyaset, AB’yle m\u00fczakereler, Ortado\u011fu’yla ili\u015fkiler, Rusya-Karadeniz-Kafkaslar-Orta Asya’daki stratejik de\u011fi\u015fimler, enerji yollar\u0131 ve ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerine dair bir de\u011ferlendirme olmak \u00fczere alt\u0131 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan raporun geni\u015f \u00f6zetini bug\u00fcnden itibaren Radikal’den okuyabilirsiniz.<\/p>\n
\nNispeten uzun bir istikrar d\u00f6neminin ard\u0131ndan T\u00fcrk siyaseti, d\u0131\u015f politikada potansiyel bir belirsizli\u011fin de e\u015flik etti\u011fi geni\u015f safhalar\u0131ndan birine giriyor olabilir. \u00dclkeyi alt\u0131 y\u0131ld\u0131r y\u00f6neten AKP ilk ba\u015fta 2000-2001’de \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fayan ekonominin d\u00fcze \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinin devam\u0131na ve AB’yle \u00fcyelik m\u00fczakerelerinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131na odakland\u0131. B\u00f6ylece siyasi deste\u011fini, toplumun liberal unsurlar\u0131 da dahil geni\u015fletmeyi ba\u015fard\u0131. Bununla birlikte, \u0130slamc\u0131 k\u00f6kleri T\u00fcrkiye’nin kat\u0131 laik yap\u0131s\u0131yla zorlu bir ortak hayat\u0131 beraberinde getirdi. AKP ilk d\u00f6neminin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda laiklik savunucular\u0131yla a\u00e7\u0131k s\u00fcrt\u00fc\u015fmeden ka\u00e7\u0131nsa da, bir \u00fcyesini cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7meye karar verdi\u011fi Nisan 2007’de zorluklar ya\u015fad\u0131, 2008’de de kapatma davas\u0131yla adeta biti\u015fin e\u015fi\u011fine geldi.\n<\/p>\n
\nAKP’nin g\u00fc\u00e7l\u00fc noktalar\u0131ndan biri ge\u00e7mi\u015fteki iktidarlar\u0131 sarsan b\u00f6l\u00fcnmeleri \u00f6nlemesi. Erdo\u011fan partisinin birli\u011fini s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya devam ettiriyor olsa da, AKP’nin siyasi yer\u00e7ekiminden muaf kalamayabilece\u011fine dair i\u015faretler var. G\u00fcl’le Erdo\u011fan aras\u0131ndaki ili\u015fkide y\u0131pranma al\u00e2metleri s\u00f6z konusu. Abd\u00fcllatif \u015eener yolsuzlukla m\u00fccadeledeki etkisizli\u011fi gerek\u00e7e g\u00f6sterip ayr\u0131ld\u0131. B\u00fclent Ar\u0131n\u00e7’\u0131n da partinin ana ilkelerinden sapt\u0131\u011f\u0131na dair rahats\u0131zl\u0131k i\u00e7inde oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.
\nErdo\u011fan medyada yer alan Deniz Feneri gibi usuls\u00fczl\u00fck ve yolsuzluk iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7ok sert tepki g\u00f6steriyor. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck Erdo\u011fan’\u0131n al\u00e2meti farikas\u0131 haline geldi ve medya sahiplerine \u015fahsen sald\u0131rarak ve ele\u015ftirel gazetecilerin akreditasyonlar\u0131n\u0131 iptal ederek medyay\u0131 fiilen otosans\u00fcre zorluyor.
\nG\u00f6r\u00fcnen o ki AKP, AB’nin sivil \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrtler, dinsel az\u0131nl\u0131klar ve K\u0131br\u0131s gibi di\u011fer hassas meselelerde talep etti\u011fi ad\u0131mlara ba\u011fl\u0131 \u00fclke i\u00e7i bedelleri g\u00f6ze almaya g\u00f6n\u00fcls\u00fcz. K\u0131br\u0131s’ta ciddi ilerleme olmazsa AB’yle m\u00fczakere s\u00fcrecinin durma noktas\u0131na gelmesi beklenebilir. AKP, bu cephede ilerleme olmasa bile ku\u015fkusuz uluslararas\u0131 politikadaki \u00f6nemli konumunu s\u00fcrd\u00fcrecek. Ancak AB cephesindeki durman\u0131n i\u00e7 siyasette oldu\u011fu kadar ekonomi \u00fczerindeki olumsuz etkileriyle de ba\u015f etmek zorunda kalacakt\u0131r.\n<\/p>\n
\nT\u00fcrk toplumu Genelkurmay’\u0131n askeri alan\u0131n \u00f6tesinde oynad\u0131\u011f\u0131 rolle ilgili kar\u0131\u015f\u0131k duygular besliyor. Ancak derin devlet denen yap\u0131n\u0131n faaliyetleriyle ilgili endi\u015fe de duyuyor. 1971 ve 1980 darbeleri sonras\u0131 ezilen solcular, 1984-99 d\u00f6neminde faili me\u00e7hul cinayetlere kurban giden K\u00fcrtler ve bilhassa 1997 darbesine maruz kalan \u0130slamc\u0131lar derin devleti genelkurmay\u0131n karanl\u0131k bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor. Derin devletin savunucular\u0131ysa devleti i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir ara\u00e7 olarak. Bu bak\u0131mdan Ergenekon davas\u0131 \u00f6nemli.\n<\/p>\n
\nAKP h\u00fck\u00fcmeti iki hedefi aras\u0131nda bir ikilemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: Etnik b\u00f6l\u00fcnmeleri yumu\u015fatmak ve PKK ter\u00f6rizmine askeri \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc desteklemek. Erdo\u011fan son d\u00f6nemde sertle\u015fen a\u00e7\u0131klamalar\u0131, g\u00fcneydo\u011fudaki se\u00e7im ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 riske atsa bile orduyla ayn\u0131 saf\u0131 se\u00e7ti\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak bu sertle\u015fen tutum K\u00fcrt se\u00e7meni b\u00f6lgede ve \u0130stanbul gibi b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde AKP’den uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.
\nBu arada bir yandan g\u00fcneydo\u011fusunda tutumunu sertle\u015ftiren AKP, di\u011fer yandan Irakl\u0131 K\u00fcrtlerle i\u015fbirli\u011fini art\u0131rma y\u00f6n\u00fcnde temkinli ad\u0131mlar at\u0131yor. Fakat AKP’nin g\u00fcneydo\u011fu politikalar\u0131n\u0131n gidi\u015fat\u0131 ve Irakl\u0131 K\u00fcrtlerin T\u00fcrkiye’deki K\u00fcrtler i\u00e7in \u00f6rnek olu\u015fturmas\u0131ndan duyulan endi\u015fe, B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi’yle daha yak\u0131n ili\u015fkileri muhtemelen engelleyecek.\n<\/p>\n
\nT\u00fcrk siyasetinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda \u00fclke d\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fkenler, \u00f6zellikle de k\u00fcresel krizin \u015fiddeti ve AB belirleyecek. Ekonomik iyile\u015fmenin biti\u015finin ve AB s\u00fcrecinin sonunun denk gelmesi, bu iki meseleyi iktidar\u0131 elde tutup peki\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6teleyen AKP’nin alt\u0131n\u0131 oyacak. S\u00fcrecin sonunda AKP’nin silinmesiyle ortaya \u00e7\u0131kacak olas\u0131 bo\u015flu\u011fu, i\u00e7 ve d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 tavr\u0131nda muhtemelen daha da milliyet\u00e7i olan bir h\u00fck\u00fcmetin dolduraca\u011f\u0131 kesin gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Sa\u011fa do\u011fru ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn boyutunu, ekonomik gerilemenin \u015fiddeti ve i\u00e7 tepkiler belirleyecek.
\nKeskin ideolojik ayr\u0131mlar\u0131n yoklu\u011fu, 1970’lerin kaosuna d\u00f6nme ihtimalini ortadan kald\u0131r\u0131yor, fakat g\u00fcneydo\u011fuda ve kalabal\u0131k K\u00fcrt az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde K\u00fcrt-T\u00fcrk \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ya\u015fanabilir. \u00dclke nispeten refah i\u00e7indeyken AKP i\u00e7in y\u00f6netmek kolayd\u0131. Pastan\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclmesiyle birlikte i\u015fsiz K\u00fcrt gen\u00e7lerin PKK’ya kat\u0131lma ihtimali artabilir veya T\u00fcrk muadilleri a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i \u00e7etelere y\u00f6nelirken, PKK’ya sempatilerini daha a\u00e7\u0131k sergileyebilirler. Vaktiyle paramiliter gruplar\u0131 seferber eden MHP’nin liderinin co\u015fturucu karizmadan yoksun olmas\u0131 ve Erdo\u011fan’\u0131n vatansever s\u00f6ylemi s\u00fcrekli kullanmas\u0131, T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin kaynama noktas\u0131na gelmesini engelleyebildi. Erdo\u011fan, AKP liderlerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren Milli G\u00f6r\u00fc\u015f’\u00fcn merkezindeki T\u00fcrk-\u0130slam sentezinden besleniyor. Fakat eninde sonunda kar\u015f\u0131s\u0131nda milliyet\u00e7ili\u011fi \u0130slam’dan daha \u00e7ok vurgulayan yeni bir milliyet\u00e7i politikac\u0131 bulacak.
\nAB’ye y\u00f6nelik umutlar\u0131n azalmas\u0131, T\u00fcrkiye’yi K\u00fcrtlere, Alevilere ve gayr\u0131m\u00fcslim az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 daha ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcz, muhalefete ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne daha kapal\u0131 bir \u00fclke haline getirebilir. \u00d6zellikle K\u00fcrt sorunu ve di\u011fer bir dizi meselede ordunun rol\u00fc, politika tercihleri bak\u0131m\u0131ndan daha da \u00f6nemli bir belirleyici haline gelebilir. Laik devletin savunucu olarak genelkurmay kendisini T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin ana \u00e7ekirde\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcyor ve zay\u0131flayan bir AKP veya halefleri y\u00f6netim kabiliyetlerine gizli-a\u00e7\u0131k milliyet\u00e7i tehditler konmas\u0131n\u0131 kabul ederse darbe d\u00fczenlemek i\u00e7in daha az nedeni olacakt\u0131r. \u0130\u00e7 politikan\u0131n \u015fekli ne olursa olsun halk dindar olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir ve AKP’den sonra kim gelirse gelsin bu ger\u00e7e\u011fi kabul etmek zorunda kalacak.\n<\/p>\n