{"id":24966,"date":"2010-08-21T11:59:07","date_gmt":"2010-08-21T08:59:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=24966"},"modified":"2011-08-06T15:23:21","modified_gmt":"2011-08-06T12:23:21","slug":"keske-basbakanimiz-bizim-bu-topragin-ibis%e2%80%99i-olabilseydi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=24966","title":{"rendered":"Ke\u015fke Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z Bizim Bu Topra\u011f\u0131n \u0130B\u0130\u015e\u2019i Olabilseydi"},"content":{"rendered":"
\"\"

Nihat Gen\u00e7<\/p><\/div>\n

Tul\u00fbat tiyatrosu dedi\u011fimiz, do\u011fa\u00e7lama, metin olmaks\u0131z\u0131n i\u00e7ten geldi\u011fi gibi (irticalen), zihninizde o an uyanan \u015feyleri dillendirerek oynanan oyundur. Bug\u00fcnk\u00fc yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u2018do\u011fa\u00e7lama\u2019d\u0131r. Tul\u00fbat teknik bir terimdir, her tiyatroda tul\u00fbat yap\u0131labilir, hatta metne ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda \u2018tul\u00fbat yapma\u2019 derler. Sahneye \u00e7\u0131kan bir ya da iki ki\u015fi \u00f6nceden bir metin olmaks\u0131z\u0131n laf salatas\u0131 dedi\u011fimiz laf yar\u0131\u015f\u0131na giri\u015fir, ama en \u00e7ok uygulanan tul\u00fbat y\u00f6ntemi, metni olan bir oyun i\u00e7inde usta sanat\u00e7\u0131lar geli\u015fig\u00fczel g\u00fcya kendince replikleriyle oyuna katk\u0131da (!) bulunur. Geleneksel oyunlar\u0131m\u0131zdan kabul edilir, ki, \u015fimdi ben burada bu kabulu ele\u015ftiriyor, geleneksel oyunlar\u0131m\u0131zdan farz edilir iddias\u0131nda bulunaca\u011f\u0131m. <\/p>\n

KARAG\u00d6Z <\/strong><\/p>\n

Karag\u00f6z, malum, hayali bir perdede oynan\u0131r ve neredeyse sinema \u00f6ncesi sinema kadar etkili ve yayg\u0131nd\u0131r. TRT\u2019deki \u00e7ocuksu Karag\u00f6z oyunlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek Karag\u00f6z\u2019le hi\u00e7bir ili\u015fkisi yoktur, dili \u00e7ok ac\u0131mas\u0131zd\u0131r, argodan k\u00fcf\u00fcre amans\u0131z \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc dili, bat\u0131n\u0131n bas\u0131n h\u00fcrriyetini hi\u00e7 bilmedi\u011fi y\u0131llarda a\u011fz\u0131n\u0131n suyunu ak\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Dramatik yap\u0131s\u0131 diyaloglar\u0131 m\u00fczi\u011fi her \u015feyiyle muhte\u015femdir, \u015fu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyelim, bug\u00fcn dahi bana m\u0131s\u0131n demeyen en \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc TV\u2019ler ger\u00e7ek bir Karag\u00f6z oyunu oynamaya \u00e7ekinir.<\/p>\n

MEDDAH <\/strong><\/p>\n

Bir ba\u015fka geleneksel oyuncumuz Meddah\u2019t\u0131r, Meddah hikaye anlat\u0131c\u0131s\u0131 demek, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hi\u00e7bir \u00f6rne\u011fi yoktur, Erol G\u00fcnayd\u0131n b\u00fcy\u00fck oyuncudur ama Meddah\u2019l\u0131k denemesi basittir ve ger\u00e7ek Meddah\u2019l\u0131kla hi\u00e7 alakas\u0131 yoktur. Meddahlar uzun hikayeler anlat\u0131r ve uzun k\u0131\u015f geceleri bu hikayeler saatler s\u00fcrer ve arkas\u0131 yar\u0131n gibi dizi gibi kald\u0131\u011f\u0131 yerde b\u0131rak\u0131l\u0131p yar\u0131n devam edilir. Elimizde bulunan ger\u00e7ek be\u015f-on meddah hikayesi edebi de\u011fer a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fsizdir ve Tanzimat sonras\u0131 roman ve hikayecili\u011fimizde bu denli y\u00fcksek eserler bulman\u0131z zordur. Ula\u015fabilmeniz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir k\u0131sa meddah hikayesi s\u00f6yleyeyim, \u00fcnl\u00fc yazar\u0131m\u0131z Kemal Tahir\u2019in ilk hikayeleri olan G\u00f6l \u0130nsanlar\u0131\u2019n\u0131n sonunda Fermanl\u0131 Hoca hikayesi sizi \u015fa\u015f\u0131rtacakt\u0131r.<\/p>\n

ORTA OYUNU <\/strong><\/p>\n

Bir di\u011fer geleneksel oyunumuz me\u015fhur Orta Oyunu\u2019dur. Tam bir halk oyunu. Orta Oyunu, halk\u0131n soka\u011f\u0131n ortas\u0131nda oynan\u0131r. Karag\u00f6z gibi Orta Oyunu da halk\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilmi\u015ftir. Perde sahne yoktur, soka\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne diyelim Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 \u00f6n\u00fcne bir paravan koyulur ve halk halka (daire) olu\u015fturarak izler. Ba\u015f oyuncu me\u015fhur Kavuklu\u2019dur. Ama as\u0131l \u00f6nemlisi Orta Oyunu bir \u0130stanbul Oyunu\u2019dur. \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayan Ermeni, Arap, Yahudi, \u00c7ingene, Arnavut, Tatar, \u00c7elebi, Laz, K\u00fcrt, Acem, Kastamonulu, Zeybek\u2026 akl\u0131n\u0131za gelen her k\u00fclt\u00fcr \u015fiveleriyle giysileriyle orta oyununda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Birbirlerinin diliyle giyimleriyle dalga ge\u00e7ilir, e\u011flenilir ve bir nevi k\u00fclt\u00fcr \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n gaz\u0131 Orta Oyunu\u2019nda \u2018e\u011flenilerek\u2019 al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019un insan \u00e7e\u015fitlili\u011fi Orta Oyunu\u2019nun ana malzemesidir ve hen\u00fcz New York, Londra, Paris kozmopolit ya da \u00e7ok renkli olmadan, \u0130stanbul ger\u00e7ek bir insanl\u0131k sahnesiydi..<\/p>\n

Bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019a g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, diyelim Paris\u2019in Eyfel, Amerika\u2019n\u0131n \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Heykeli gibi bir dev heykel dikilecekse, bu mutlaka Kavuklu\u2019nun heykeli olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc, Kavuklu, \u0130stanbul\u2019dur.<\/p>\n

Ancak Karag\u00f6z gibi \u00e7ok k\u00fcf\u00fcrl\u00fc argo bir dili vard\u0131 ve bat\u0131ya y\u00f6nelen ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z Orta Oyunu\u2019ndan utanmaya ba\u015flad\u0131lar, \u015fa\u015f\u0131racaks\u0131n\u0131z utananlar aras\u0131nda Ziya G\u00f6kalp, Nam\u0131k Kemaller vard\u0131..<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bat\u0131dan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc Molliere\u2019in, \u015eekspir\u2019in eserleri geliyordu.. Sahnemiz de\u011fi\u015fiyor, karakterlerimiz de\u011fi\u015fiyor, diyaloglar\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fiyordu..<\/p>\n

TUL\u00dbAT T\u0130YATROSU <\/strong><\/p>\n

Geleneksel oyunumuzdur diye iddia edilen bir de Tul\u00fbat Tiyatromuz vard\u0131, ama neydi bu tiyatro?<\/p>\n

Orta Oyunu, Meddahl\u0131k ya da Karag\u00f6z\u2019\u00fcn as\u0131rlard\u0131r s\u00fcr\u00fcp gelen gelene\u011fi vard\u0131, ama Tul\u00fbat Tanzimat \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131d\u0131r, yani, do\u011fulu olmaktan utanmaya ba\u015flay\u0131p y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc bat\u0131ya \u00e7evirdi\u011fimiz y\u00fczelli y\u0131l \u00f6nce, yani \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Halk diliyle s\u00f6ylersek arada derede kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir devrin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ve unutmay\u0131n t\u00fcm tarihinde d\u0131\u015far\u0131dan gelen hi\u00e7bir \u015feyi oynamaya ya\u015famaya al\u0131\u015fmam\u0131\u015f bir halk ilk defa d\u0131\u015far\u0131dan yaz\u0131lan oyunlar\u0131n oyuncusu sahneleyicisi oluyordu..<\/p>\n

Bence \u00fclkemizin Anayasa, Ergenekon vs. tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 z\u0131nk diye durdurup hep birlikte incelememiz gereken Tul\u00fbat Oyunu\u2019dur..<\/p>\n

Bu oyunun bir \u2018metni\u2019 yoktu.. Yani oyuncular sahneye \u00e7\u0131k\u0131p kendi aralar\u0131nda \u00f6nceden belirlenmemi\u015f laf \u00e7akma laf yeti\u015ftirme yar\u0131\u015f\u0131na gidiyordu.. 19. y\u00fczy\u0131lda yeni geli\u015fen matbaa hayat\u0131m\u0131z\u0131 ince ince didikleyin i\u00e7i bo\u015f salata tabir edilen yaz\u0131lar makaleler g\u0131rla gitmektedir, bir nevi laf d\u00f6nd\u00fcrmek sallamak eften p\u00fcften konular\u0131 uzatt\u0131k\u00e7a uzatmak o y\u00fczy\u0131l\u0131n karakteriydi, belki de sert bir mutlak iktidar\u0131n korkusu bu kadar bo\u015f lafla gazete dergi \u00e7\u0131kartmaya zorluyordu yazarlar\u0131.<\/p>\n

Ya da tul\u00fbat her oyunu melezle\u015ftiriyor muydu? Yani bir bat\u0131l\u0131 oyun sahnede oynan\u0131yor ama oyuncular oyun metninde olmayan diyaloglar\u0131 sahnede o an ak\u0131llar\u0131na geldik\u00e7e dillendiriyor. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle yabanc\u0131 eserleri de\u011fi\u015ftirmek k\u0131saltmak keyfince oynamak \u00e7a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck baya\u011f\u0131l\u0131klar\u0131 aras\u0131ndayd\u0131 ve bunlar\u0131 yapan insanlar b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar diye h\u00fcrmet g\u00f6r\u00fcyordu, kim bilir o y\u0131llarda halk\u0131m\u0131z \u2018sahneye\u2019 kim \u00e7\u0131k\u0131yorsa \u2018b\u00fcy\u00fck\u2019 diyordu, de\u011fi\u015fen bir \u015fey yok.<\/p>\n

Tul\u00fbat oyununu bilmeden T\u00fcrkiye\u2019nin ayd\u0131n\u0131 ve halk\u0131 do\u011fu-bat\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ya da \u00fclkemizin en derin korkular\u0131n\u0131 ya da \u00fclkemizin bamba\u015fka bir medeniyet dairesine hangi duygularla girmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamaz, ba\u015ftan sa\u011fma, yalanc\u0131l\u0131k, bozuk ahlak, her \u015feyi s\u00f6yleyebiliriz, belki de mutlak iktidar\u0131n yavan sosyal hayat\u0131n\u0131 k\u0131rmak i\u00e7in sahnede olmak bir sevin\u00e7ti, eseri oyunculu\u011fu dramatik yap\u0131y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek fazlas\u0131yla l\u00fckst\u00fc..<\/p>\n

Bug\u00fcn tek ki\u015filik yap\u0131lan g\u00f6steriye iki ki\u015fi \u00e7\u0131k\u0131p birbirleriyle metinsiz o an geli\u015fen hikaye i\u00e7inde laf yar\u0131\u015f\u0131na giri\u015filiyordu, ya da tul\u00fbat oyunu i\u00e7in en genel ge\u00e7er olan \u015fey, bir oyun oynan\u0131rken oyuncular araya kendi \u00f6zel yetenekleriyle kendi diyaloglar\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu, i\u015fte bu tul\u00fbatc\u0131l\u0131k b\u00fcy\u00fck usta sanat\u00e7\u0131l\u0131k diye hala \u00f6v\u00fcle \u00f6v\u00fcle bitirilemez..<\/p>\n

Okullarda okutulan ya da Ferhan \u015eensoylar\u2019\u0131n yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 da bu.. \u015e\u00fcphesiz tul\u00fbat i\u00e7in yani sahnede irticalen yani d\u00fc\u015f\u00fcnmeden bir \u015feyler s\u00f6ylemek oyunculu\u011fun ustal\u0131\u011f\u0131yla alakal\u0131, bug\u00fcn dahi an\u0131 biyografi yazmaya \u00e7al\u0131\u015fan ya da tiyatro hayat\u0131n\u0131 \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015fan her sanat\u00e7\u0131 \u2018tul\u00fbatc\u0131lardan\u2019 ve tul\u00fbat yapabilen oyunculardan hayranl\u0131kla s\u00f6z eder.<\/p>\n

METN\u0130N DI\u015eINA \u00c7IKMA <\/strong><\/p>\n

\u015eimdi konumuza girelim.. Tul\u00fbat tiyatrosu Tanzimat\u2019la yani y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc bat\u0131ya resmen fermanla d\u00f6nmemizden sonra ba\u015flad\u0131.. Evimizdeki perdeden masalara, pantolonumuza kadar asayi\u015f ve ticari yasalara kadar her \u015feyimiz bat\u0131dan geldi\u011fi gibi hayat\u0131m\u0131za giriyordu.<\/p>\n

Tiyatro da\u2026<\/p>\n

Bahsimizi yava\u015f yava\u015f a\u00e7al\u0131m. Bat\u0131dan gelen b\u00fcy\u00fck eserleri b\u00fcy\u00fck en y\u00fcksek sanat anlay\u0131\u015f\u0131yla sahneye koyarken hangi duyguyla bu sanat eserinin aras\u0131na ki\u015fisel \u00f6zel laflar soku\u015fturmaya ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n

Yabanc\u0131 oyunlar\u0131 \u00e7ok so\u011fuk donuk bulup s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in mi, o zaman bat\u0131l\u0131 eseri ni\u00e7in sahneye koyuyoruz, anla\u015f\u0131lan o ki bir medeniyet bask\u0131s\u0131, bat\u0131ya d\u00f6n\u00fck geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u00e7ekim var, mecburuz koymaya, anlamaya, oynamaya, ama bir milli benlik iddiam\u0131z da var.<\/p>\n

Sahneleyelim ama araya kendi tiyatromuzu da s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ral\u0131m, m\u0131, demek istedik. \u00c7\u00fcnk\u00fc halk\u0131m\u0131z Karag\u00f6z ya da Orta Oyunu gibi bize ait f\u0131kralar\u0131 n\u00fckteleri laf \u00e7akmalar\u0131 daha \u00e7ok be\u011feniyor, ya da hen\u00fcz bat\u0131l\u0131 sahne terbiyesi olu\u015fmam\u0131\u015f.. Ba\u015fka olan\u0131 yad\u0131rg\u0131yor..<\/p>\n

Bu, metnin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma, \u00fclkemizdeki mektepli alayl\u0131 t\u00fcm oyuncular\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131m Devlet Tiyatrolar\u0131\u2019n\u0131n 1975\u2019den 1990\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar hemen her oyununu izleyerek ge\u00e7ti ve devlet tiyatrosunda ad\u0131 me\u015fhur Mahir Canova gibi Erol Kardeseci gibi bir\u00e7ok oyuncu sahnede \u2018tul\u00fbat\u2019a ba\u015flard\u0131. Hatta kurum i\u00e7i ele\u015ftirileri dahi hatta birbirlerinin oyunculuklar\u0131yla bile dalga ge\u00e7er e\u011flenirlerdi, ger\u00e7i halk, bu s\u00f6zlerin \u2018oyunun\u2019 ger\u00e7ek par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu san\u0131rd\u0131, de\u011fil..<\/p>\n

Oyuncu, kendine verilen rol\u00fc kusursuz oynayand\u0131r, oyuncu, hi\u00e7bir zaman kendisine verilmemi\u015f s\u00f6ylenmemi\u015f ve metinde yaz\u0131lmayan ve y\u00f6netmenin s\u00f6ylemedi\u011fi bir \u015feyi yapamaz.<\/p>\n

Ama yapt\u0131lar, yapt\u0131k ve doymad\u0131k ve hatta bu bizim geleneksel Tul\u00fbat Tiyatromuz\u2019dur diye bahanelere s\u0131\u011f\u0131nd\u0131k, \u00e7\u00fcnk\u00fc hala \u2018g\u00fczel s\u00f6z\u2019\u00fcn ne oldu\u011funu bilmiyoruz, ak\u0131c\u0131 seri oyalay\u0131c\u0131 her konu\u015fma g\u00fczel midir, ya da bir b\u00fcy\u00fck sanat eserinin bir tek repli\u011fi tek ba\u015f\u0131na bir \u015fey ifade etmez ama o eser i\u00e7inde en temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 vazifesi g\u00f6r\u00fcr..<\/p>\n

Tarih ta\u015f\u0131yan tarihi olan her \u015feyin kutsanmas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 do\u011fudan d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bug\u00fcn \u015eam\u2019da Urfa\u2019da Ba\u011fdat\u2019ta Topkap\u0131 Saray\u0131\u2019nda demir, k\u0131l\u0131\u00e7, \u00e7ubuk, tahta, her \u015fey \u00f6nce kutsal kitaplar\u0131n hikayeleriyle yalan yanl\u0131\u015f irtibatland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sonra tarihi eser diye m\u00fczelenmi\u015ftir, tul\u00fbat tiyatrosu da buna benzer.<\/p>\n

Ruhumuzu sinsice kemiren derin bir \u015feyler olmasayd\u0131, bat\u0131l\u0131 eserleri bu kadar bozmak bu kadar araya laf salatas\u0131 sokma gayretine girmezdik, bunun bir toplumun karakteriyle ilgili derin ruhsal sebepleri olmal\u0131..<\/p>\n

Bunun d\u00f6rt a\u00e7\u0131klamas\u0131 olabilir, birincisi, ba\u015fka bir karaktere girmek oyuncunun a\u011fr\u0131na gidiyordu ve ki\u015fili\u011fini \u00f6ne \u00e7\u0131kartmak istiyor, yani kendini g\u00f6stermek istiyordu.<\/p>\n

\u0130kincisi, halk\u0131m\u0131z, kendisine sunulan bat\u0131l\u0131 karakterlerin ruhuna n\u00fcfuz edemiyor, onlar\u0131n heyecanlar\u0131 a\u015fklar\u0131 diyaloglar\u0131ndan s\u0131k\u0131l\u0131yor ve sahnede kendine dair birka\u00e7 laf ar\u0131yordu..<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir a\u00e7\u0131klamas\u0131, ki, bug\u00fcn ileri s\u00fcr\u00fclen en b\u00fcy\u00fck bahane budur, oyunu g\u00fcncelleme iste\u011fi, yani, diyelim bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir siyasi hadise oldu, ak\u015fama da oyun var, oyun ise \u00e7ok \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f, olsun, oyunun aras\u0131na oyuncular, bug\u00fcn\u00fcn siyasi havas\u0131na g\u00f6re espriler ta\u015flamalar yapabilir, ki, Tul\u00fbatc\u0131lar\u0131 en \u00e7ok mecbur eden de buydu..<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, oyunun methini ve metnini \u00e7ok be\u011fenip sahneledik ama seyirci s\u0131k\u0131lmaya ba\u015flad\u0131, s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f seyirciyi oyundan kopartmamak i\u00e7in sahnede aralara olur olmaz espriler \u015farlatanl\u0131klar laf \u00e7akmalar yerle\u015ftirip oyunu \u015fenlendirelim.<\/p>\n

Bir ilave a\u00e7\u0131klama daha yapal\u0131m, bize ait olan\u0131n \u015famatas\u0131 bizi \u00e7ok e\u011flendiriyor. Diyelim, bat\u0131l\u0131 bir oyunun i\u00e7inde birka\u00e7 oyuncu tul\u00fbat yapt\u0131 ve salon g\u00fclmekten y\u0131k\u0131ld\u0131. \u0130\u015fte o an, oyuncular\u0131n i\u00e7inde bir f\u0131rt\u0131na kopuyor, \u015f\u00f6yle, bir lokantaya gider ve men\u00fcden Frans\u0131zca isimli bir yemek s\u00f6ylersiniz ama garson anlamaz, bir daha zorlars\u0131n\u0131z yine anlamaz, bu sefer biraz da k\u0131zarak getir \u015furdan bir kuru fasulye der gibi..<\/p>\n

TRT\u2019de Dallas oynarken, biri \u00e7\u0131k\u0131yor ve kald\u0131r\u0131n ulan Dallas\u2019\u0131 koyun yerine Malka\u00e7o\u011flu\u2019nu der gibi, bize ait \u015famata bizi vecd haline sokup, sahneyi oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 unutup, kendi ev i\u00e7i mahrem d\u00fcnyam\u0131za giriyoruz. S\u00fcvey\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda Falih R\u0131fk\u0131 anlat\u0131r, askerlerimiz \u0130ngiliz askerlerini esir al\u0131p onlar\u0131n k\u0131sa pantolonlar\u0131n\u0131 giymi\u015ftir, Falih R\u0131fk\u0131 hi\u00e7 yak\u0131\u015fmaz bol k\u0131ll\u0131 bacakl\u0131 T\u00fcrk erke\u011fine der, ancak askerlerimiz ba\u015fkalar\u0131n\u0131n k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmek i\u00e7in de\u011fil, onlar\u0131 giyip e\u011flenmek i\u00e7in.. En ciddi en sayg\u0131n bat\u0131l\u0131 eserler kar\u015f\u0131s\u0131nda dahi oyuncular\u0131m\u0131z tul\u00fbata s\u0131\u011f\u0131narak \u015famatac\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr, bu y\u00fczden bat\u0131dan ilk gelen \u015feyleri \u00f6nce nas\u0131l kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm romanlar\u0131m\u0131z\u0131n ana malzemesi olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bat\u0131l\u0131 bir oyun bat\u0131l\u0131 bir projedir, hem bat\u0131l\u0131 bu oyunu oynamak istiyorum hem de oynarken araya kendi \u2018repliklerimi\u2019 sokaca\u011f\u0131m, i\u015fte Tul\u00fbat Tiyatrosu\u2019nun psikoloji bu.. Yoksa o b\u00fcy\u00fck d\u00fcnya eserlerine hayranl\u0131k duyarken asl\u0131nda itiraf etmedi\u011fimiz, zehirli ac\u0131l\u0131 bir taraf\u0131 oldu\u011funu seziyor, araya kendimizi koyarak eseri kendimizce yeniden in\u015fa ediyoruz..<\/p>\n

Ancak oyun kendi oyununsa, yani, yazan yerli oynayan yerliyse, sahnede istedi\u011fin d\u00fczeltmeleri yapma hakk\u0131n var, \u015eekspir\u2019in eserleri d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l oynaya oynaya yerle\u015fti.. Yani oyun oynand\u0131k\u00e7a yeni diyaloglar yeni \u00e7\u0131kartmalarla tamamlanmam\u0131\u015f bir heykel gibi sahnede y\u0131llar i\u00e7inde \u015fekillenmi\u015ftir, ancak bu g\u00fcncellemeyi \u0130ngiliz Tiyatro Gelene\u011fi kendisi yapm\u0131\u015ft\u0131r, \u00c7in\u2019de oynanan \u015eekspir oyunlar\u0131 de\u011ferlendirilerek de\u011fil..<\/p>\n

Tul\u00fbat Tiyatrosu ger\u00e7ekten \u2018geleneksel bir tiyatro mudur?\u2019 yoksa 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n bir medeniyet krizi kadar y\u00fcksek sosyal \u015fartlar\u0131n\u0131n zorlamas\u0131yla m\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, bir gazoz kapa\u011f\u0131na ne acayip \u015fey diye bakan Afrikal\u0131 gibi, d\u0131\u015far\u0131dan geleni e\u011fip b\u00fckmek, tersinden d\u00fcz\u00fcnden denemek, k\u0131l\u0131ktan k\u0131l\u0131\u011fa sokup \u00e7\u0131kartarak, bir nevi tornistanla, hem anlamaya hem yerlile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7abas\u0131 m\u0131? \u00dcstelik bu tornistan\u0131 \u015fehvete varan sanat hayranl\u0131\u011f\u0131 olan usta sanat\u00e7\u0131lar yap\u0131yordu..<\/p>\n

Bu ele\u015ftiriyi de ciddiye alal\u0131m, halk 19. y\u00fczy\u0131lda bug\u00fcn unuttu\u011fumuz ba\u015fka bir duyguyla tiyatroya giderdi, ya \u2018kendini\u2019 izlemeye, ya \u2018ba\u015fkas\u0131n\u0131 izlemeye\u2019..<\/p>\n

Ba\u015fkas\u0131, gavur, yabanc\u0131, onlar\u0131n adetleri, duygular\u0131, konu\u015fmalar\u0131.. De\u011fi\u015fim denen \u015fey de budur, bug\u00fcn bizler bir yabanc\u0131 filmi izlerken, \u2018kendimize \u00e7ok yak\u0131n duygular\u2019 i\u00e7inde karakterler buluruz, hatta, onlar\u0131n yabanc\u0131 oldu\u011funu unuturuz.. O kadar i\u00e7ine al\u0131r bizi.<\/p>\n

Hatta estetik zevkleri geli\u015fmi\u015f arkada\u015flar bizden yerli dedi\u011fimiz oyunlar\u0131 dizileri izledi\u011finde kendini \u2018yabanc\u0131\u2019 ya da \u2018uzak\u2019 hisseder, oyunun basitli\u011fine d\u00fczeysizli\u011fine bir t\u00fcrl\u00fc \u0131s\u0131n\u0131p i\u00e7ine giremez, yani ge\u00e7en y\u00fczelli y\u0131l i\u00e7inde yabanc\u0131 biz, biz ise basitli\u011finden dolay\u0131 yabanc\u0131 oldu..<\/p>\n

Bu uzakl\u0131k yak\u0131nl\u0131\u011fa teknik olarak da bir c\u00fcmle girelim, oyunu sahneyi kendinize fazla yak\u0131n bulmak da o y\u0131llar\u0131n en b\u00fcy\u00fck sosyal terbiye tart\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131, eski gazinolarda \u015fark\u0131c\u0131 sahnedeyken gaza gelip gazel \u00e7ekenleri uyarmak i\u00e7in, d\u0131\u015far\u0131dan gazel memnudur, levhalar\u0131 vard\u0131. Yani, 19. y\u00fczy\u0131l g\u00f6steri sanatlar\u0131nda sakinli\u011fini korumak halk\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6nemli bir sosyal terbiyeydi. As\u0131l olan sahne sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sahnedeki oyuncular\u0131n \u015famatal\u0131kla sululukla bozmas\u0131 affedilmezdi, yoksa i\u015fte, bu sululu\u011fun ad\u0131n\u0131 m\u0131 tul\u00fbatla me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131p gelenekselle\u015ftirdik. Sak\u0131n ola ki halk\u0131m\u0131z e\u011flence k\u00fclt\u00fcr\u00fcne Karag\u00f6z, Orta Oyunu gibi \u00e7ok yak\u0131nd\u0131, dramaya kar\u015f\u0131 terbiyesi yoktu demeyin, Meddah hikayelerini inceledi\u011fimizde bug\u00fcn dahi benzerlerini yazman\u0131n imkans\u0131z oldu\u011fu muhte\u015fem dramatik hikayelerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

BATI PROJES\u0130 <\/strong><\/p>\n

Tul\u00fbat i\u00e7in karar verelim, geleneksel oyunumuz de\u011fil bir d\u00f6nem ihtiya\u00e7tan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f tarihi oyunumuz diyebiliriz. Kabul edelim ki bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u2018duygusal\u2019 pozisyonumuzu bize en iyi tul\u00fbat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlat\u0131r. Bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n oyununun i\u00e7ine kendimizi ki\u015fili\u011fimizi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z yani tiyatro a\u011fz\u0131yla rol \u00e7almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu oyun, bat\u0131ya d\u00f6nm\u00fc\u015f y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fcn arkas\u0131nda sakl\u0131 teredd\u00fctleri ve duygusal krizleri \u00e7ok iyi anlat\u0131r. \u00dcstelik ba\u015far\u0131s\u0131z bir tul\u00fbat\u2019\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda can\u0131m eseri mahvetmesi gibi bir tehlikeyi hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f olmam\u0131z ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma. Bug\u00fcn, hi\u00e7bir y\u00f6netmen buna asla izin veremez, ama o g\u00fcn, bat\u0131n\u0131n mal\u0131, yabanc\u0131 gavurun olan \u015fey\u2019e kar\u015f\u0131 kabaday\u0131 bir lakaytl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da tart\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z.. Hem bat\u0131l\u0131 bir eser oynuyor hem ciddiye alm\u0131yoruz, tuhaf ve \u00e7aresiz ve ucuz bir \u2018kar\u015f\u0131 koyma\u2019..<\/p>\n

Ki, Bat\u0131 dedi\u011fimiz, sahnede oynanan bir oyun de\u011fildi sadece. Siyaseti, sosyal hayat\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, sava\u015flar\u0131, her \u015feyi bir b\u00fcy\u00fck projenin \u00fcr\u00fcn\u00fc..<\/p>\n

Bat\u0131, bir projedir.. Mesela Bat\u0131\u2019n\u0131n Avrupa Birli\u011fi Projesi var.. Mesela Amerika\u2019n\u0131n Orta-Do\u011fu Projesi var..<\/p>\n

Ya bu projenin i\u00e7indesiniz ya da yoksunuz. Bat\u0131\u2019n\u0131n projesine kar\u015f\u0131 kendi projeleriniz olmal\u0131. Diyelim Cumhuriyet. Teknik malzemeleri bat\u0131l\u0131d\u0131r ama ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fc cevheri duygusu yerlidir bizim projemizdir.<\/p>\n

Y\u0131llard\u0131r siyasetimiz ya Avrupa Projesi ya Amerikan projelerinde oyuncudur, hatta, kuklas\u0131d\u0131r.. Kendi oyununuz kendi projeniz yoksa, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n projelerinde oynamak zorundas\u0131n\u0131z. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n projeleri diyelim Irak\u2019ta M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorsa, siz oyuncular\u0131na da mutlaka bir g\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrtecektir..<\/p>\n

Ancak bu topraklar\u0131n her siyasetinden \u00e7ocuklar i\u00e7in bat\u0131n\u0131n projelerinde oynamak, i\u015fte tul\u00fbat ihtiyac\u0131nda felsefi olarak anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, hazmedilecek bir \u015fey de\u011fil, bu topraklarda do\u011fmu\u015f b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f \u0130slamc\u0131s\u0131 Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcs\u00fc kom\u00fcnisti herkes bat\u0131l\u0131 bir de\u011ferler sistemi i\u00e7inde ama bat\u0131l\u0131 bir projede oynamaktan i\u00e7ten i\u00e7e i\u011frenmektedir.<\/p>\n

\u00c7oktan kurulmu\u015f bir d\u00fcnya vard\u0131r ve \u00fclkenizin siyaseti diyelim NATO diyelim Avrupa Birli\u011fi kurumlar\u0131yla bu projeye g\u00f6be\u011finden ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r..<\/p>\n

ERDO\u011eAN\u2019IN ARAYA REPL\u0130K SOKMASI <\/strong><\/p>\n

Siyasilerimiz zaman zaman, ki en \u00e7ok Tayyip Erdo\u011fan, diyelim Davos\u2019ta \u2018one minute\u2019 dedi, diyelim \u0130srail\u2019e postas\u0131n\u0131 koydu, diyelim ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcn i\u015fadamlar\u0131na tehditler savurdu..<\/p>\n

Nedir bu? Verilmi\u015f \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f metnin i\u00e7ine, bizim siyasilerimiz dayanam\u0131yor, arada bir kendi repliklerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor..<\/p>\n

Bu \u00fclkenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131 ya da bu \u00fclkenin de\u011ferleri ya da bu \u00fclkenin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131 art\u0131k bat\u0131n\u0131n verdi\u011fi rol\u00fcn aras\u0131na birka\u00e7 replik sokabilmek mi, rol\u00fcm\u00fcz bu kadarc\u0131k m\u0131?<\/p>\n

E\u011fer \u00fcr\u00fcnleriniz markalar\u0131n\u0131z ve siyasetinizle kendi projeniz yoksa, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n projesinde fig\u00fcran olmaya devam edeceksiniz ve o zaval\u0131 fig\u00fcranl\u0131\u011f\u0131n\u0131zla o b\u00fcy\u00fck proje i\u00e7indeki rol\u00fcn\u00fcz\u00fc suland\u0131r\u0131p \u015famataya getirecek ancak b\u00f6yle milli olabileceksiniz..<\/p>\n

Tayyip Erdo\u011fan bey zaman zaman k\u00f6p\u00fcrd\u00fck\u00e7e \u0130slamc\u0131 gen\u00e7ler aya\u011fa kalk\u0131yor, i\u015fte \u2018bizim adam, b\u00f6yle istiyoruz\u2019 diye.. Bir Tanzimat Tiyatrosu.. Sahnede bat\u0131l\u0131 bir oyun.. Oyuncular\u0131m\u0131z zaman zaman halk\u0131n isteklerine uyup birka\u00e7 bize dair replik dile getiriyor..<\/p>\n

Ger\u00e7ekten bu day\u0131lanmalar bu efelenmeler ho\u015funuza gidiyorsa, hen\u00fcz vakit ge\u00e7 de\u011fil, \u00f6nce kendi projenizi olu\u015fturacaks\u0131n\u0131z, mesela Cumhuriyet do\u011fuya bat\u0131ya d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 bir b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k projesidir.<\/p>\n

Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n oyununa \u00fcstelik sadece se\u00e7im k\u00fcrs\u00fclerinde replik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak, bize \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6nemimizden kalm\u0131\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ma\u011flup taraf\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterir, yani, bizim olmayan bir oyunda zaman zaman \u00e7aresizli\u011fimizi gizlemek i\u00e7in kabaday\u0131la\u015fmak..<\/p>\n

Bu tul\u00fbattan halk\u0131m\u0131z art\u0131k yoruldu, \u00e7\u00fcnk\u00fc tul\u00fbatc\u0131lar iki arada bir derede kalm\u0131\u015f koku\u015fmu\u015f Osmanl\u0131 de\u011ferleriyle Bat\u0131\u2019y\u0131 bulu\u015fturmak isteyen \u00e7aresiz bir d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fc. Tanzimat\u2019tan sonra Me\u015frutiyet ama as\u0131l ondan sonra Cumhuriyet\u2019le \u00f6\u011frendik, ya kendi oyununu oyna, ya da ba\u015fkas\u0131n\u0131n oyunundan rol \u00e7alma..<\/p>\n

Ben biz hepimiz ancak kendi oyunumuzda oynayabiliriz, i\u015fte kendi oyunumuzu kendimiz kurabilece\u011fimizi bize Cumhuriyet \u00f6\u011fretti. Kendi oyunumuzdan s\u0131k\u0131l\u0131rsak orac\u0131kta sahnede biz de\u011fi\u015ftiririz, ele\u015ftiririz, tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z, oyun benim de\u011fil mi, istedi\u011fimiz zaman istedi\u011fimiz yerinde istedi\u011fimiz eklemeler \u00e7\u0131kartmalar pekala yapabiliriz, her yazar ve oyuncu, sahnedeyken halk\u0131n tepkilerini izleyerek oyununu o an orada de\u011fi\u015ftirebilir, bu onun en do\u011fal hakk\u0131..<\/p>\n

Cumhuriyetimiz, Anadolu topraklar\u0131n\u0131n gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f \u00e7a\u011flar i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fck siyasi proje oldu\u011funa inananlar\u0131n sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131yla, yolunda y\u00fcr\u00fcyecek.<\/p>\n

Ba\u015fka oyunlar ba\u015fka projeler yorulduk art\u0131k, Marie, Claire, Hilary, diye ba\u011f\u0131rmaktan b\u0131kt\u0131k.. Ve Marie diye ba\u011f\u0131r\u0131rken sahnede \u2018g\u0131z ay\u015feee\u2019 diye bir replik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131p, neydi \u015fu T\u00fcsiad ba\u015fkan\u0131n\u0131n ad\u0131 g\u0131zz \u00dcmid (Boyner) diye ba\u011f\u0131r\u0131p buna da \u2018tul\u00fbat\u2019t\u0131r milli oyunumuzdur deyip iftihar etmekten tiksiniyoruz art\u0131k.<\/p>\n

\u0130bi\u015f de geleneksel oyuncumuzdur, aptall\u0131klar\u0131 ve sakarl\u0131klar\u0131yla bizim oyuncumuz, laf anlamayan s\u00f6yleneni \u00e7arp\u0131tan, ama bizim..<\/p>\n

Ke\u015fke ba\u015fbakan\u0131m\u0131z benim bizim bu topra\u011f\u0131n \u0130bi\u015f\u2019i olabilseydi..<\/p>\n

Hazmedemedi\u011fimiz budur, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u0130bi\u015f\u2019leri ba\u015fkalar\u0131n\u0131n projelerini Silivri\u2019de Anayasa Reformunda araya kendince replikler koyarak sahneliyor..<\/p>\n

Bizi getirmek istedikleri yer, i\u015fte o ilk Anayasa\u2019n\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 ve tek maddeyle Abd\u00fclhamit\u2019in mutlak g\u00fcc\u00fcne emanet edildi\u011fi 1876 y\u0131l\u0131na i\u015fte bu Tanzimat ezikli\u011fi Tanzimat Tiyatrosu\u2019yla sil ba\u015ftan yeni giriyoruz…<\/p>\n

Kaynak : Nihat Gen\u00e7 – Odatv.com<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nihat Gen\u00e7<\/p>\n

Tul\u00fbat tiyatrosu dedi\u011fimiz, do\u011fa\u00e7lama, metin olmaks\u0131z\u0131n i\u00e7ten geldi\u011fi gibi (irticalen), zihninizde o an uyanan \u015feyleri dillendirerek oynanan oyundur. Bug\u00fcnk\u00fc yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u2018do\u011fa\u00e7lama\u2019d\u0131r. Tul\u00fbat teknik bir terimdir, her tiyatroda tul\u00fbat yap\u0131labilir, hatta metne ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda \u2018tul\u00fbat yapma\u2019 derler. Sahneye \u00e7\u0131kan bir ya da iki ki\u015fi \u00f6nceden bir metin olmaks\u0131z\u0131n laf <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[279],"class_list":["post-24966","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari","tag-nihat-genc","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24966"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24966\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}