{"id":23123,"date":"2010-05-30T01:39:20","date_gmt":"2010-05-29T22:39:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=23123"},"modified":"2010-05-30T01:39:20","modified_gmt":"2010-05-29T22:39:20","slug":"demokrat-partiyi-getiren-cumhuriyet-devrimlerinden-halkin-rahatsizligiydi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=23123","title":{"rendered":"Prof. Mete Tun\u00e7ay 27 May\u0131s\u2019\u0131 anlatt\u0131 : “Demokrat Parti’yi getiren Cumhuriyet devrimlerinden halk\u0131n rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131yd\u0131”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>

Prof. Dr. Mete Tun\u00e7ay, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra toplumda Milli \u015eef \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019den ho\u015fnutsuzlu\u011fun y\u00fckseldi\u011fini ifade ediyor.<\/p><\/div>\n

Prof. Dr. Mete Tun\u00e7ay: Halk\u0131 Demokrat Parti’ye y\u00f6nlendiren nedenlerden biri Cumhuriyet devrimleridir. Bu devrimler halk\u0131n sevgisiyle, iste\u011fiyle yap\u0131lm\u0131\u015f devrimler de\u011fil. En ac\u0131tan\u0131 harf devrimidir.<\/p>\n

Avrupa\u2019daki b\u00fct\u00fcn siyasal olaylar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, Cumhuriyet\u2019i kuran kadro, tek partili rejimi se\u00e7mede bir tercih mi kulland\u0131 yoksa I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131 \u015fartlar\u0131na ayak m\u0131 uydurdu?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle 1925- 1945 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir tek partili rejim ya\u015fand\u0131. Tabii Avrupa\u2019n\u0131n her yerinde \u00e7ok partili demokratik hayat yoktu. \u00d6zellikle iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 aras\u0131ndaki y\u0131llarda ve II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda, Avrupa\u2019daki devletlerin \u00e7o\u011fu otoriter rejimler alt\u0131ndayd\u0131lar. Bir k\u0131sm\u0131na Almanya cebren el koymu\u015ftu ancak bir k\u0131sm\u0131 da Almanya ya da fa\u015fizmle ili\u015fkili olmaks\u0131z\u0131n \u00e7ok partili bir hayat\u0131 de\u011fil, tek partili buyurgan bir rejimi ya\u015f\u0131yordu. Tabii bizi T\u00fcrkiye ilgilendiriyor ama o s\u0131rada bunun T\u00fcrkiye\u2019ye mahsus bir \u015fey oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnmemek laz\u0131m. Yani devrin ruhunda buyurgan bir tek parti rejimi var. \u00c7ok partili hayat esas olarak Bat\u0131 Avrupa\u2019da, \u0130ngiltere\u2019de iki partili bir rejim s\u00fcr\u00fcyor. Hatta \u0130ngilizler bunun futbolu takliden oldu\u011funu s\u00f6ylerler; \u00e7\u00fcnk\u00fc futbolda nas\u0131l iki tak\u0131m ma\u00e7 yaparsa, siyasette de iki parti yar\u0131\u015f\u0131r. Amerika\u2019da da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yle bir durum s\u00f6z konusuydu. Elbette \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ya da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc partiler yasak de\u011fildi ama fiilen olmuyordu. \u0130ngiltere\u2019de 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda i\u015f\u00e7i partisi, liberal partinin yerini al\u0131yor ikinci parti olarak.<\/p>\n

Cumhuriyet\u2019in ikinci \u00e7ok partili rejim denemesi olan Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 neye ba\u011fl\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Tabii bildi\u011finiz gibi Serbest F\u0131rka, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ikinci \u00e7ok partili rejim denemesidir. Bundan \u00f6nce, Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131 vard\u0131r. Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131, Serbest F\u0131rka\u2019ya g\u00f6re daha sahici bir partiydi. Serbest F\u0131rka ise tamamen yapay g\u00f6r\u00fcn\u00fcmdeydi ve ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n nedenlerinden birisi de buydu. Yani \u00fclkenin \u00e7ok partili bir rejime ve dolay\u0131s\u0131yla muhalefet partisine ihtiyac\u0131 var diye, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ak\u0131l etti\u011fi ve belirledi\u011fi bir partiydi. Hatta kendi kitab\u0131mda, \u2018kendi kendine satran\u00e7 oynar\u2019 diye belirtti\u011fim gibi, Serbest F\u0131rka\u2019ya kimler girecek kimler kat\u0131lacak diye kararlar Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan belirlenmi\u015fti. Partiyi kurma g\u00f6revini Paris B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Fethi Okyar\u2019a veriyor. Fethi bey bu g\u00f6revi Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u0131srar\u0131yla kabul ediyor ve kabul ederken de, herhangi bir korkusu veya \u00e7ekincesi yoktur. Fethi Bey ile Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ahbapl\u0131klar\u0131 \u00e7ok eskidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Fethi beyde ordu k\u00f6kenlidir ve \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin genel sekreterli\u011fini, k\u00e2tibi-i umumili\u011fini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcnce Bulgaristan\u2019a sefir olarak s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f. Mustafa Kemal\u2019i de alm\u0131\u015f g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ve Mustafa Kemal\u2019de, Sofya\u2019da ate\u015fe militer olarak Fethi beye refakat ediyor. Bu nedenle Mustafa Kemal ile Fethi beyin yak\u0131nl\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Muhalefet birle\u015fti<\/strong><\/span><\/p>\n

Peki, Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n kapanmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedeni olarak \u2018toplumsal muhalefetin oda\u011f\u0131 oldu\u011fu\u2019 iddias\u0131 vard\u0131. Buna kat\u0131l\u0131yor musunuz?<\/strong><\/p>\n

Evet, Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n kurulmas\u0131ndan sonraki \u0130zmir mitinginde ya\u015fanan olaylar ve ne kadar rejim muhalifi varsa \u2018Serbest F\u0131rka\u2019ya akmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131\u2019 iddialar\u0131 do\u011frudur ve zaten bu durum da son derece tabiidir. \u0130ktidar olmak i\u00e7in elbette belli bir fikir etraf\u0131nda birle\u015fmek gerekir ama muhalefet genellikle bir koalisyondur. Bu koalisyonda en sa\u011fdan ve en soldan \u00e7e\u015fitli gruplar \u00e7\u0131kabilir ve bu durumlar da son derece do\u011fald\u0131r, ama bu do\u011fall\u0131k 1930\u2019da g\u00f6ze al\u0131namad\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc al\u0131namamas\u0131nda baz\u0131 nedenler etkiliydi. \u00d6zellikle CHP\u2019nin idaresine kar\u015f\u0131 birikmi\u015f bir muhalefet s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcrse, Serbest F\u0131rka\u2019y\u0131 se\u00e7imlerle iktidara ta\u015f\u0131yacakt\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bu durumu da g\u00f6ze alam\u0131yorlard\u0131. Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki Fethi Okyar, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Halk Partisi\u2019nin genel ba\u015fkan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, partiler \u00fcst\u00fc tarafs\u0131z bir rol almas\u0131n\u0131 istiyor. Ancak Atat\u00fcrk buna raz\u0131 olmuyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc aradan \u00e7ekildi\u011fi zaman, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n ortadan kalkabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u00d6zellikle Fethi beyin bundan korkup da partiyi kapatmas\u0131ndan sonra ya\u015fanan \u2018Menemen Olay\u0131\u2019, \u00e7ok partili bir rejim denemesine girersek, insanlara \u2018irtica hortlar\u2019 diye korkuyu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Menemen Olay\u0131\u2019n\u0131n \u00e7ok abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve CHP\u2019nin tertipledi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde iddialar var.<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi Menemen Olay\u0131\u2019n\u0131 CHP falan uydurmad\u0131 ve ger\u00e7ekten oldu. Ancak iktidar, meydana gelen bu olay\u0131n \u00f6nemini abartarak -bire bin katarak- genel bir temizlik i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131 mazeret haline getirdi. Mesela Dervi\u015f Mehmet\u2019in, Te\u011fmen Kubilay\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 kestikten sonra avu\u00e7 avu\u00e7 onun kan\u0131n\u0131 i\u00e7ti\u011fi s\u00f6ylenir. Bu tamamen belli ki k\u00f6p\u00fcrtme, uydurma bir durumdur. B\u00f6yle bir \u015feyin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Daha sonra Menemen\u2019de birka\u00e7 cahil adam\u0131n \u2018\u015feriat\u2019 ad\u0131na kalk\u0131\u015fmas\u0131, \u00e7ok daha genel bir tasfiyenin bahanesi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte \u0130stanbul\u2019da Erenk\u00f6y\u2019de k\u00f6\u015fk\u00fcnde oturan Nak\u015fibendi tarikat\u0131 \u015feyhi Esat Efendi, polis karakoluna g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ve adam orada \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumun do\u011frudan do\u011fruya Menemen\u2019de meydana gelen olayla ve ki\u015filerle alakas\u0131n\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir sebep yok.<\/p>\n

1946\u2019daki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7ok partili rejim denemesine kadar aradan yakla\u015f\u0131k 16 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre ge\u00e7iyor. Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131ndan iki \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra yeniden bir\u00e7ok partili rejim denemesi yap\u0131lamaz m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn yerinde ben olsam b\u00f6yle denemeye kalk\u0131\u015f\u0131rd\u0131m, ancak Atat\u00fcrk, hayat\u0131 boyunca b\u00f6yle bir \u015feye izin vermedi. \u0130smet Pa\u015fa, Atat\u00fcrk\u2019\u00fc a\u015fmak istiyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc Atat\u00fcrk pek \u00e7ok \u015fey getirdi ama demokrasiyi getiremedi. \u0130smet Pa\u015fa, \u00e7ok partili demokrasi getirerek bir fark yaratmak istiyordu fakat ilk y\u0131llarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sava\u015f ve ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar ileri gitmesine engel oldu. Halk partisi i\u00e7inde hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz baz\u0131 insanlar, \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan Milli \u015eefli\u011finden memnun de\u011fillerdi. Ancak II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sona erdikten sonra hem i\u00e7te biriken ho\u015fnutsuzluk, hem de d\u00fcnyada demokrasi cephesi galip gelip, Nazi, Japon ve \u0130talyan ittifak\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc. Ayr\u0131ca San Francisco\u2019da, eski ad\u0131 \u2018Milletler Cemiyeti\u2019 olan kurumu de\u011fi\u015ftirip \u2018Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda uluslararas\u0131 yeni bir \u00f6rg\u00fct kuruldu. T\u00fcrkiye\u2019de, Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in kurulmas\u0131ndan sonra san\u0131ld\u0131 ki, \u2018art\u0131k demokrat olmak\u2019 zorunludur d\u00fc\u015f\u00fcncesi olu\u015ftu. San\u0131ld\u0131 ki diyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc demokrat olmadan da bu d\u00f6nemi atlatabilenler oldu, Franko \u0130spanyas\u0131 gibi. Ancak T\u00fcrkiye\u2019de zaten \u0130smet Pa\u015fa istiyordu ve \u201cbu devirde demokrat olmadan ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir\u201d diye bir hava bas\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Sovyetlerin k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u2018demokrat olmay\u0131\u2019 istemesinde, Sovyetlerden \u00e7ekinmesinin de rol\u00fc var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz \u0130smet Pa\u015fa, II. D\u00fcnya Sava\u015fna girmeyerek Sovyetleri olduk\u00e7a k\u0131zd\u0131rd\u0131. E\u011fer T\u00fcrkiye sava\u015fa girmi\u015f olsayd\u0131, Rusya\u2019n\u0131n \u00fczerine \u00e7ullanan Alman ordular\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrkiye ile u\u011fra\u015fmak zorunda kalacakt\u0131 ve b\u00f6ylece Rusya\u2019n\u0131n y\u00fck\u00fc hafifleyecekti. O nedenle Ruslar, T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa girmesinden yanayd\u0131.<\/p>\n

Menderes, Demokrat Parti\u2019den \u00f6nce, CHP\u2019nin Ayd\u0131n milletvekiliydi. Menderes\u2019in CHP\u2019den kopu\u015funun nedenleri nelerdi?<\/strong><\/p>\n

Bildi\u011finiz gibi Adnan Menderes, CHP\u2019den milletvekili olmadan \u00f6nce Serbest F\u0131rka\u2019n\u0131n Ayd\u0131n il ba\u015fkan\u0131yd\u0131. Serbest F\u0131rka\u2019ya girmesinden de belli ki, Adnan Menderes\u2019in halk partisi iktidar\u0131 konusunda birtak\u0131m teredd\u00fctleri var. \u00d6zellikle Atat\u00fcrk, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bir y\u0131l \u00f6nce \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 ba\u015fbakanl\u0131ktan atm\u0131\u015f ve yerine Celal Bayar\u2019\u0131 getirmi\u015fti. \u0130smet Pa\u015fa Cumhurba\u015fkan\u0131 olunca, Celal Bayar\u2019\u0131 yeniden bir iki ay s\u00fcrecek olan ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revine getirdi. Daha sonra Bayar, ayr\u0131ld\u0131 ve parti i\u00e7inde muhalif olarak y\u0131llar\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi. Halk partisi i\u00e7inde, \u0130smet Pa\u015fa\u2019dan haz etmeyen adamlar hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz mecliste vard\u0131. \u0130\u015fte bu ki\u015filer 1944- 45 y\u0131llar\u0131nda, \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n atmak istedi\u011fi baz\u0131 ad\u0131mlara muhalefet ettiler. Bu ba\u011flamda \u2018\u00e7ift\u00e7iyi toprakland\u0131rma kanunu\u2019 asl\u0131nda bir tar\u0131m reformu falan de\u011fildi. Temel olarak devletin elindeki topra\u011f\u0131, topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fcye da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lan\u0131yordu ancak b\u00f6yle bir miri arazinin kalmad\u0131\u011f\u0131, bulunmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde de, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin topraklar\u0131 da bedeli \u00f6denerek- \u00e7ift\u00e7ilere verilecekti. Ancak bu \u00e7ok marjinal bir durumdu ama b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerini as\u0131l korkutan bu oldu.<\/p>\n

Menderes\u2019i bu ki\u015filerden birisi olarak g\u00f6rebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda daha \u00e7ok, o grubun temsilcili\u011fine soyundu. Mesela en b\u00fcy\u00fck toprak a\u011falar\u0131ndan Eski\u015fehir milletvekili Emin Sazak vard\u0131r. Bir g\u00fcn \u0130smet Pa\u015fa ile trene binip Ankara\u2019dan \u0130stanbul\u2019a gelirken yolda \u0130smet Pa\u015fa\u2019ya, \u2018buras\u0131 benim\u2019 diyor. Aradan 20 dakika yar\u0131m saat falan ge\u00e7iyor, \u2018h\u00e2l\u00e2 benim\u2019 diyor yani o kadar b\u00fcy\u00fck toprak a\u011fas\u0131.<\/p>\n

Halk\u0131 yava\u015f yava\u015f tek parti iktidar\u0131ndan ve Demokrat Parti\u2019yi \u00f6n plana \u00e7\u0131karan nedenler nelerdi?<\/strong><\/p>\n

Tonla… \u015eimdi bir kere, bizim Cumhuriyet devrimleri dedi\u011fimiz devrimler, halk\u0131n sevgisiyle ve iste\u011fiyle olmu\u015f de\u011fi\u015fiklikler de\u011fil. Halk Partisi\u2019ni (CHP) en \u00e7ok korkutan da, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasiye ge\u00e7ecek olursak; halk, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu devrimleri geri al\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi. Cumhuriyet devrimlerinin de ben her zaman s\u00f6yl\u00fcyorum- en ac\u0131tan\u0131 harf devrimidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinlerin yaz\u0131yla m\u00fcthi\u015f bir ili\u015fkisi vard\u0131r. Dil ile de\u011fil ama yaz\u0131yla m\u00fcthi\u015f bir ili\u015fkisi vard\u0131r. Mesela Karamanl\u0131 Rumlar, Ortodoks H\u0131ristiyan ve T\u00fcrk dillilerdir. Yani kilisede bile T\u00fcrk\u00e7e ibadet ediyorlar, yazmaya geldiklerinde mutlaka Yunan alfabesini kullan\u0131yorlar.<\/p>\n

Ekonomik nedenler<\/strong><\/p>\n

Di\u011fer taraftan hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 meselesi… \u2018Hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131\u2019 e\u011fer oya konulsa, herhalde \u00fc\u00e7te birden fazla alamazd\u0131. Bu nedenle, Cumhuriyet devrimleri halk\u0131n \u00e7o\u011funun benimsemedi\u011fi devrimlerdi. Bir bunlar birikmi\u015fti. Bunlardan sonra da, \u00f6zellikle 1929 Buhran\u0131 ve II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda \u00e7ok ciddi ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fand\u0131. 1929 Buhran\u0131\u2019nda, genel olarak T\u00fcrkiye bir tar\u0131m \u00fclkesiydi ve tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc, be\u015f para etmez oldu. Fakat II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda, T\u00fcrkiye sava\u015fa girmemesine ra\u011fmen, \u00e7ok say\u0131da erkek askere al\u0131nd\u0131. Tar\u0131mda bir i\u015fg\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131\u011f\u0131 meydana geldi ve askere al\u0131nan bu adamlar\u0131n beslenmesi durumu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, do\u011fal olarak ordunun ihtiya\u00e7lar\u0131 artt\u0131. K\u00f6t\u00fc y\u00f6netim de oldu tabii ki, birtak\u0131m bu\u011fdaylar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fcler, karaborsada fiyatlar \u00e7ok y\u00fckseldi ve birtak\u0131m mallar bulunmaz oldu. Karne \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131 ve herkese belli bir miktar verilmeye ba\u015fland\u0131. Efendim \u015fekerden tut da, ekme\u011fe, benzine, hatta ipli\u011fe kadar karneye ba\u011fland\u0131. Bu t\u00fcr s\u0131k\u0131nt\u0131lar, rejimle ilgili s\u0131k\u0131nt\u0131lara eklenince, Halk Partisi\u2019nin g\u00f6zden \u00e7\u0131kmas\u0131 ve iktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n

1946 se\u00e7imleri ger\u00e7ekten hileli se\u00e7imler miydi?<\/strong><\/p>\n

1946 se\u00e7imleri hileliydi. Zaten b\u00fct\u00fcn se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 sand\u0131k baz\u0131na kadar yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 halde, 1946 se\u00e7imleri hi\u00e7bir zaman yay\u0131nlanmad\u0131, bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 bilmiyoruz 46\u2019n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131. Sadece i\u015fte ilan edilen genel sonu\u00e7lar biliniyor. 1946 se\u00e7imleri ilk do\u011frudan se\u00e7imdir. O vakte kadar T\u00fcrkiye\u2019de se\u00e7im sistemi iki derecelidir. \u0130lk se\u00e7menler ikinci se\u00e7menleri se\u00e7iyorlar ve ikinci se\u00e7menler milletvekili olacak olanlar\u0131 se\u00e7iyordu. 1946\u2019da bu sistem de\u011fi\u015fti ve tabii 46 erken se\u00e7imdir, bunu da unutmamak gerekiyor. Demokrat Parti\u2019yi haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalamak ve demokratlar\u0131 g\u00fc\u00e7lenmeden yakalamakt\u0131. Nitekim 46\u2019da demokratlar \u00f6yle bir hava bast\u0131lar ki, \u201cHalk Partisi bu hileleri yapmasa demokratlar iktidar olacakt\u0131\u201d diye, bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc demokratlar o kadar te\u015fkilatlanmam\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn demokrat adaylar\u0131 se\u00e7ilmi\u015f olsa, belki o bile yetmeyecekti. Ta\u015frada tam olarak \u00f6rg\u00fctlenememi\u015fti.<\/p>\n

\u00c7o\u011funluk sistemi<\/strong><\/span><\/p>\n

1946 se\u00e7imleriyle birlikte \u2018\u00e7o\u011funluk sistemi\u2019 de uygulanmaya ba\u015flan\u0131yor. Bundan biraz bahseder misiniz?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi se\u00e7im sistemlerinde iki temel y\u00f6ntem vard\u0131r. Birisi \u00e7o\u011funluk sistemidir. Diyelim ki 10 milletvekili \u00e7\u0131kartan bir yerde, iki ya da \u00fc\u00e7 parti se\u00e7ime girdi. Hangisi \u00e7o\u011funlu\u011fu al\u0131rsa, hepsini o al\u0131r g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Di\u011fer se\u00e7im sistemi ise, nispi temsil sistemidir. Nispi temsil, yine \u00e7o\u011funluk gibi ama az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n da hakk\u0131n\u0131 g\u00f6zeten bir \u00e7o\u011funluk sistemidir. Mesela 10 milletvekili \u00e7\u0131kartan ilde \u00fc\u00e7 parti se\u00e7ime girdi. \u2018A\u2019 partisi y\u00fczde 60, \u2018B\u2019 y\u00fczde 30 ve \u201cC\u201d partisi y\u00fczde 10 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edersek; \u2018A\u2019 partisi 10 milletvekilinden alt\u0131s\u0131n\u0131, \u2018B\u2019 partisi \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc ve \u2018C\u2019 partisi de birini al\u0131rd\u0131. 1946 se\u00e7imlerinde uygulanmaya ba\u015flanan \u00e7o\u011funluk sistemi, 1961 anayasas\u0131na kadar devam etti.<\/p>\n

Menderes Bat\u0131’dan fon alamad\u0131, Rusya’ya y\u00f6neldi<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Demokrat Parti, Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uyarak Kore\u2019ye asker g\u00f6nderdi.<\/p><\/div>\n

Menderes’in hamleleri ciddi para gerektiriyordu. IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 T\u00fcrkiye’yi frenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Menderes Bat\u0131’dan alamad\u0131\u011f\u0131 fonlar\u0131 Rusya’dan almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. ABD’nin 27 May\u0131s’a ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakmas\u0131nda bu da vard\u0131r diye spek\u00fclasyonlarda bulunulur.<\/p>\n

Menderes\u2019in 10 y\u0131ll\u0131k iktidar\u0131nda CHP ilk defa muhalefet durumuna d\u00fc\u015f\u00fcyor. Muhalefetteyken nas\u0131l bir tutum i\u00e7erisindeydi?<\/strong><\/p>\n

CHP, Demokrat Parti\u2019yle girilen \u00e7ok partili hayat\u0131n kendisine itiraz edip geri d\u00f6nelim demedi hi\u00e7bir zaman, ama burada oyunun kurallar\u0131na g\u00f6re oynanmas\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u201cBak\u0131n biz kendi arzumuzla iktidar\u0131m\u0131z\u0131 sona erdirdik, halk\u0131n temay\u00fcl\u00fcne bakarak. Siz de \u015fimdi bizim eski tavr\u0131m\u0131z\u0131 tak\u0131n\u0131p, bize kar\u015f\u0131 bir bask\u0131 uygulama yoluna gitmeyin\u201d dedi. Ger\u00e7ekten bu bir abartma de\u011fildir, Demokrat Parti, Halk Partisi\u2019nin buyurganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek iktidara geldi, ama kendisi de halk partisine benzeme s\u00fcrecine girdi. 1950 se\u00e7imlerini ald\u0131ktan sonra 54\u2019teki se\u00e7imlerde oylar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. 1957\u2019de bir par\u00e7a oylar\u0131n\u0131 azaltt\u0131 ve CHP oylar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. E\u011fer 1960\u2019da bir erken se\u00e7im olsayd\u0131 (normal olarak 61\u2019de olmas\u0131 gerekiyordu se\u00e7imin), Adnan Menderes alabilir miydi alamaz m\u0131yd\u0131 hep tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Ben, deste\u011fi azalmakla birlikte h\u00e2l\u00e2 alabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, ama tabii bunu hi\u00e7bir zaman bilemeyiz \u00e7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lmad\u0131 b\u00f6yle bir se\u00e7im.<\/p>\n

Demokrat Parti, \u0130n\u00f6n\u00fcl\u00fc tek partili rejimden nas\u0131l bir ekonomi devrald\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi, \u0130smet Pa\u015fa tabii miza\u00e7 olarak da \u00e7ok sak\u0131ngan bir adamd\u0131. \u0130smet Pa\u015fa, olmad\u0131k bir sava\u015fa falan girmek zorunda kal\u0131r\u0131z ve ba\u015f\u0131m\u0131z belaya girer, bu nedenle hin-i hacette kullanmak \u00fczere k\u0131y\u0131da k\u00f6\u015fede haz\u0131r param\u0131z olsun d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok ciddi bir alt\u0131n rezervi olu\u015fturmu\u015ftu. E\u011fer o para harcanm\u0131\u015f olsayd\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de insanlar hayatlar\u0131ndan \u00e7ok daha memnun hale gelebilirlerdi. Ancak \u0130smet Pa\u015fa\u2019n\u0131n, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda \u00e7\u0131kabilecek ani bir duruma kar\u015f\u0131l\u0131k merkez bankas\u0131nda bu alt\u0131n rezervini tutarak, hayli para biriktirdi\u011fi kesin. Tabii Demokratlar, d\u0131\u015f yard\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bunlar\u0131 da kulland\u0131lar, yani Menderes\u2019in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu at\u0131l\u0131m hamlelerinde bunun da pay\u0131 var. Ancak Menderes\u2019i \u00e7\u00f6kerten durum, bu hamleleri s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in yeni kaynak bulamamas\u0131d\u0131r. Tabii bu durumda, yap\u0131lan tercihler de tart\u0131\u015f\u0131labilir. Mesela benim \u00e7ocuklu\u011fumda, \u015fehirleraras\u0131 temel ta\u015f\u0131nma, demiryoluydu. Bir de olabilecek yerlerde de deniz yoluydu. Pek \u00e7ok yerde liman olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gemi a\u00e7\u0131kta demirler, yolcular ve e\u015fyalar sandallarla karaya \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Karayollar\u0131, Demokrat Parti zaman\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir at\u0131l\u0131m g\u00f6sterdi. Bu \u201ciyi mi?\u201d yoksa \u201ck\u00f6t\u00fc m\u00fc?\u201d, tart\u0131\u015f\u0131lacak bir durumdur, \u00e7\u00fcnk\u00fc Amerika\u2019n\u0131n deste\u011fiyle yap\u0131lan yollarda, o yollarda kullanabilece\u011finiz ara\u00e7lara ihtiyac\u0131n\u0131z vard\u0131r. Bu nedenle, Amerika\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019yi bu ba\u011flamda bir pazar olarak kulland\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Tabii bu kadar komplocu \u015feyler do\u011fru mu de\u011fil mi diye tart\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131rken, demiryollar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n kafas\u0131nda devrimci, sosyalist, kom\u00fcnist zihniyetin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Karayollar\u0131 daha demokratik yani.<\/p>\n

Menderesli y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik ve siyasal durumu nas\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n

Demokrat Parti\u2019nin iktidar\u0131nda, T\u00fcrkiye ciddi at\u0131l\u0131mlar ya\u015fad\u0131, otoyollar yap\u0131ld\u0131, yurtd\u0131\u015f\u0131ndan maddi destek sa\u011fland\u0131. Zaten bu d\u0131\u015f yard\u0131mlar ve at\u0131l\u0131mlar\u0131, 1945 y\u0131l\u0131ndan itibaren g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bir de o zamanlarda tabii T\u00fcrkiye h\u00e2l\u00e2 tar\u0131m \u00fclkesi ve 1948 -49 y\u0131llar\u0131 -iklimce- tar\u0131m i\u00e7in fevkalade elveri\u015fli ge\u00e7ti. Demokrat Parti ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Asl\u0131nda o yaratmad\u0131. Demokrat Parti, tar\u0131mda makinele\u015fmeyi te\u015fvik etti ve b\u00f6ylece daha \u00e7ok trakt\u00f6r tar\u0131ma girince, tar\u0131m \u00fcretiminde bir patlama ya\u015fand\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla 1951-52-53\u2019l\u00fc y\u0131llar, 54 se\u00e7imlerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere son derece ba\u015far\u0131l\u0131 oldu.<\/p>\n

Adnan Menderes\u2019in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bu hamleler ciddi para gerektiriyordu. Bu nedenle de yard\u0131m, d\u0131\u015f bor\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131 ve bir noktadan sonra da, bug\u00fcn yine varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar, T\u00fcrkiye\u2019yi frenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Frenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar \u015fu manada, yani, \u201cne yaparsan\u0131z yap\u0131n ama bizden yeni para isterseniz, dolar\u0131 deval\u00fce edin, dolar\u0131n de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcn, daha fazla ekonomi yap\u0131n\u201d gibi baz\u0131 \u015fartlar ileri s\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131lar. Hatta Menderes, Amerika ve Bat\u0131 \u00fclkelerinden sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 fonlar\u0131, \u201cacaba Ruslardan alabilir miyim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu ba\u011flamda bir nevi ba\u015far\u0131l\u0131 da oldu ve Ruslara \u0130zmir Alia\u011fa\u2019da bir rafineri yapt\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca \u0130zmit k\u00f6rfezinde Pa\u015fabah\u00e7e cam fabrikas\u0131, yine Ruslar taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Nitekim \u201cAmerika\u2019n\u0131n 27 May\u0131s 1960 darbesine ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakmas\u0131nda bu da vard\u0131r\u201d diye baz\u0131 spek\u00fclasyonlarda bulunulur, yani Amerika\u2019ya dirsek \u00e7evirip, Rusya\u2019ya y\u00f6nelmesi.<\/p>\n

1950-60 y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda ya\u015fanan en \u00f6nemli olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda Kore Sava\u015f\u0131, Ba\u011fdat Pakt\u0131 ve K\u0131br\u0131s meselesi geliyor. Bu olaylarda, Demokrat Parti\u2019nin tutumu nas\u0131ld\u0131?<\/strong><\/p>\n

D\u0131\u015f politikada ya\u015fanan en \u00f6nemli geli\u015fmelerden birisi hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz Kore Sava\u015f\u0131\u2019d\u0131r. Kore sava\u015f\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na resmen uyarak Kore\u2019ye bir tugay b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde askeri birlik g\u00f6nderilmi\u015ftir. Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in y\u00fcr\u00fctme kurulundan G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde Ruslar\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da, Amerika, Kore\u2019ye askeri yard\u0131m karar\u0131n\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019den \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu. \u015eeklen b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin davetine \u00e7ok az say\u0131da \u00fclke kabul ederek Kore\u2019ye asker g\u00f6nderdi ve T\u00fcrkiye\u2019de bunlardan birisi oldu. Mesela Halk Partisi bu duruma kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131 ama usulen baz\u0131 itirazlarda bulunmu\u015ftu. Demokrat Parti, \u201cBizler, Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uyarak asker g\u00f6ndermeye karar verdik\u201d diyerek, Kore\u2019ye askeri birlik g\u00f6ndermi\u015ftir. CHP ise, karar\u0131n bir sava\u015f karar\u0131 oldu\u011funu ve bu nedenle de Meclis\u2019e gelmesi gerekti\u011fini savunarak, Meclis\u2019e getirmeden bu karar\u0131 alan Demokrat Parti\u2019yi ele\u015ftirmi\u015ftir. Ancak bunun \u00fczerine de \u00e7ok fazla gitmediler, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu olay\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan kendileri de memnundu. T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131 Atlantik \u0130ttifak\u0131\u2019na (NATO) kabul\u00fc, do\u011frudan do\u011fruya Kore Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonucu olmu\u015ftur.<\/p>\n

Ba\u011fdat Pakt\u0131, zaten Atat\u00fcrk d\u00f6neminde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar gerek Balkanlarda, gerekse de yak\u0131ndo\u011fu\u2019da, i\u015fte yerel dayan\u0131\u015fma paktlar\u0131 yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ba\u011fdat Pakt\u0131\u2019n\u0131 bu yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan paktlar\u0131n devam\u0131 diye g\u00f6r\u00fcyorum. Sonradan bu pakt, Irak\u2019ta iktidar de\u011fi\u015ftikten sonra merkezi anla\u015fma diye daha do\u011fuya \u00e7ekildi. Bu Kore ile ayn\u0131 de\u011ferlendirme yap\u0131labilecek bir konu de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada i\u015fin i\u00e7ine o b\u00f6lgenin eski mandateri olan \u0130ngiltere ve yenid\u00fcnya h\u00e2kimi olan Amerika\u2019n\u0131n istedikleri olmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra s\u00f6m\u00fcrge imparatorluklar\u0131 ve devletleri, tasfiye s\u00fcrecine girdiler. Hindistan koptu, Afrika\u2019da bir\u00e7ok yer ayr\u0131ld\u0131. D\u00fcnya\u2019da bu olaylar ya\u015fan\u0131rken de K\u0131br\u0131s da, \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgesi durumundayken ba\u011f\u0131ms\u0131z olaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131 ve burada da K\u0131br\u0131s\u2019a Yunanistan\u2019\u0131n h\u00e2kim olaca\u011f\u0131 korkusu do\u011fdu, \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkler oradaki ada n\u00fcfusunun d\u00f6rtte biri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcndeydiler ama n\u00fcfuslar\u0131yla orant\u0131l\u0131 olmayan bir \u015fekilde toprak sahibiydiler. Yani n\u00fcfuslar\u0131 adan\u0131n d\u00f6rtte biri kadard\u0131 ama sahip olduklar\u0131 topraklar adan\u0131n d\u00f6rtte biri de\u011fil, neredeyse yar\u0131s\u0131 kadard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00e7\u00f6z\u00fclmeyen bir sorun alan\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Uluslararas\u0131 antla\u015fmalar ile bu K\u0131br\u0131s meselesinin halledilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. \u0130ngiltere, K\u0131br\u0131s \u00fczerindeki h\u00e2kimiyetini b\u0131rakacak ama halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Yunanl\u0131larla ayn\u0131 dili konu\u015fuyor. \u015eimdi biz \u201cK\u0131br\u0131sl\u0131 Yunanl\u0131lar\u201d demiyoruz, \u201cK\u0131br\u0131sl\u0131 Rumlar\u201d diyoruz. E\u011fer bizim tebaam\u0131zsa Rum\u2019dur, de\u011filse Yunanl\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu yap\u0131lan uluslararas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde T\u00fcrkiye\u2019yi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lmak i\u00e7in \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki- devlet bir provokasyon haz\u0131rlad\u0131. \u0130stanbul\u2019da m\u00fcbadeleden istisna edilmi\u015f bir Rum cemaati var. T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti de, \u201cE\u011fer K\u0131br\u0131s\u2019ta bizim \u0131rkda\u015flar\u0131m\u0131z, soyda\u015flar\u0131m\u0131z bir bask\u0131ya uymazsa, bizde bunlar\u0131n can\u0131na okuruz\u201d diye bir \u00e7e\u015fit provokasyon d\u00fczenledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu provokasyon i\u00e7in de, bir taraftan \u00fcniversite gen\u00e7li\u011fi, her zaman safdil olduklar\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle provokasyona yatk\u0131nd\u0131r… Bu geli\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda y\u00fcce devletimiz, \u201cAtat\u00fcrk\u2019\u00fcn Selanik\u2019teki evinin bah\u00e7esine bir bomba konuldu\u011funu iddia ederek, galiba Bat\u0131 Trakyal\u0131 bir o\u011flana bu i\u015fi yapt\u0131r\u0131yordu. Bu olay\u0131n da, T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde duyurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, 6-7 Eyl\u00fcl 1955\u2019te bir hareket yaratm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

6-7 Eyl\u00fcl olaylar\u0131n\u0131n bir tertip oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Beyo\u011flu T\u00fcneli\u2019nde ne kadar Rum ma\u011fazas\u0131 varsa ya\u011fmalan\u0131yor. Beyo\u011flu T\u00fcneli\u2019nde Rumlara kar\u015f\u0131, Galatasaray\u2019a do\u011fru gelirken kim ay\u0131rt edebilecek ki- Ermenilere ve Yahudilere de kar\u015f\u0131, Galatasaray\u2019dan Taksim istikametine do\u011fru y\u00f6neldi\u011finde ise, din ve mezhep yani M\u00fcsl\u00fcman da olsa fark etmiyor- ayr\u0131m\u0131 olmadan ya\u011fmac\u0131l\u0131k meydana geliyor. Yani bug\u00fcnk\u00fc \u0130stiklal Caddesi\u2019nde meydana gelen ya\u011fmac\u0131l\u0131k, Rumlara y\u00f6nelik olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, genel bir hal al\u0131yor ve daha demokratikle\u015fiyor, yani etnik bir olay olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Tabii \u00e7e\u015fitli semtlerdeki Rumlar da korkutuluyor ve bask\u0131ya maruz kal\u0131yorlar. Baz\u0131 Rumlar, meydana gelen ev basmalar\u0131ndan korktuklar\u0131 i\u00e7in kendi evlerinin kap\u0131lar\u0131na T\u00fcrk bayraklar\u0131 da asm\u0131\u015flard\u0131r. 67 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc h\u00fck\u00fcmet planlam\u0131\u015f ancak i\u015f kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi, Beyo\u011flu\u2019ndaki ya\u011fma ilk \u00f6nce Rumlara kar\u015f\u0131 ba\u015flam\u0131\u015fken, i\u015f kontrolden \u00e7\u0131k\u0131p, Ermeni, Yahudi ve hatta M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da mallar\u0131n\u0131n ya\u011fma edilmesine kadar geli\u015fmi\u015ftir. Bunlar h\u00fck\u00fcmetin plan\u0131na d\u00e2hil de\u011fildi.<\/p>\n

HASAN PEHL\u0130VAN (Ar\u015fivi) – Radikal<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Mete Tun\u00e7ay, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra toplumda Milli \u015eef \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019den ho\u015fnutsuzlu\u011fun y\u00fckseldi\u011fini ifade ediyor.<\/p>\n

Prof. Dr. Mete Tun\u00e7ay: Halk\u0131 Demokrat Parti’ye y\u00f6nlendiren nedenlerden biri Cumhuriyet devrimleridir. Bu devrimler halk\u0131n sevgisiyle, iste\u011fiyle yap\u0131lm\u0131\u015f devrimler de\u011fil. En ac\u0131tan\u0131 harf devrimidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":["post-23123","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundem","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23123"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23123\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}