{"id":20131,"date":"2010-03-05T11:45:38","date_gmt":"2010-03-05T09:45:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=20131"},"modified":"2010-03-05T11:45:38","modified_gmt":"2010-03-05T09:45:38","slug":"turkiyede-nihai-hesaplasma-yakin","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=20131","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye'de nihai hesapla\u015fma yak\u0131n"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki \u00e7alkant\u0131lar, \u00fclkeyi kimin y\u00f6netece\u011fini belirleyecek nihai m\u00fccadeleyi tetikleyebilir. Halk\u0131n orduya bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fti, fakat Ergenekon davas\u0131 ve anayasal reform \u00e7abalar\u0131 AKP’nin muhalifeti sindirme giri\u015fimi gibi alg\u0131lan\u0131rsa, toplumsal ayr\u0131\u015fma ve siyasi istikrars\u0131zl\u0131k ya\u015fanabilir. <\/p>\n

DelphIne Strauss (Ar\u015fivi) <\/em><\/span><\/p>\n

\u0130stanbul-Ankara otob\u00fcs\u00fcndeki gen\u00e7 kad\u0131n samimiyetle \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cOrdu bizim annemiz gibidir. Onu bazen ele\u015ftiririz, ona ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131z ama ne zaman ihtiya\u00e7 duysak yan\u0131m\u0131zda olaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimizden b\u00f6yle yapar\u0131z.\u201d<\/p>\n

T\u00fcrkler silahl\u0131 kuvvetlerine derin g\u00fcven duyuyor. Bu g\u00fcven sadece, erkekli\u011fe ge\u00e7i\u015f i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 ba\u015fl\u0131ca t\u00f6ren olarak g\u00f6r\u00fclen askerlikle veya T\u00fcrk askerinin cesareti ve NATO m\u00fcttefiklerinin g\u00f6z\u00fcndeki de\u011feriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 de\u011fil. Siyaset\u00e7iler ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funda devreye girmesi i\u00e7in orduya g\u00fcvenilebilece\u011fine dair, k\u00f6kleri cumhuriyetin tarihinde yatan bir inan\u00e7 da s\u00f6z konusu; bu inan\u00e7 halk\u0131n bir dizi darbeyi kabul etmesine yol a\u00e7t\u0131 ve gene-rallerin \u00fclkeyi savunman\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7en meselelerde n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 kullanma-lar\u0131na izin vermeye devam ediyor.<\/p>\n

Fakat ordunun rol\u00fcne y\u00f6nelik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fiyor. Polisin ge\u00e7en hafta eski deniz ve hava kuvvetleri komutanlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere 60 askeri darbe planlar\u0131 \u00fczerine sorgulamak i\u00e7in g\u00f6zalt\u0131na almas\u0131, ordunun zaten bir dizi skandalla sars\u0131lm\u0131\u015f prestijine vurulan y\u0131k\u0131c\u0131 bir darbeydi.<\/p>\n

Bat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati<\/strong><\/p>\n

Ordunun g\u00f6zalt\u0131lar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan beri s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc suskunluk, uzun s\u00fcredir general, b\u00fcrokrat ve sivillerden olu\u015fan \u2018derin devlet\u2019in se\u00e7ilmi\u015f siyaset\u00e7ilerden \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa inan\u0131lan bir \u00fclkede, g\u00fc\u00e7 dengesindeki esasl\u0131 de\u011fi\u015fimin kabul\u00fc anlam\u0131na geliyor. Bu \u00e7alkant\u0131, T\u00fcrkiye\u2019yi kimin y\u00f6netece\u011fini belirleyecek nihai bir m\u00fccadeleyi tetikleyebilir. NATO m\u00fcttefiki ve AB aday\u0131 olan T\u00fcrkiye b\u00f6lgesel diplomaside daha ba\u015fat bir rol \u00fcstlenirken, Bat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati bir soru bu.<\/p>\n

Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan soru\u015fturmalar\u0131n \u2018ac\u0131l\u0131 ama 72 milyon insan i\u00e7in yararl\u0131\u2019 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ba\u015fkalar\u0131 da, bir zamanlar hukukun eri\u015femedi\u011fi se\u00e7kinlerden art\u0131k yapt\u0131klar\u0131 nedeniyle hesap sorulmas\u0131n\u0131 memnuniyetle kar\u015f\u0131lad\u0131.<\/p>\n

G\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, Balyoz kod adl\u0131 darbe plan\u0131yla ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yor. Fakat ordunun kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu tek su\u00e7lama da de\u011fil bu. Ge\u00e7mi\u015fteki faili me\u00e7hul cinayetlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 ve AKP\u2019yi devirme komplolar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edilen Ergenekon \u015febekesine \u00fcyelikle su\u00e7lanan \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi aras\u0131nda emekli generaller de bulunuyor.<\/p>\n

Say\u0131s\u0131 katlanarak artan davalardan ne sonu\u00e7 \u00e7\u0131karsa \u00e7\u0131ks\u0131n, bu su\u00e7lama ya\u011fmuru ordunun oynamas\u0131 gereken rol hakk\u0131nda yeni bir tart\u0131\u015fma ba\u015flat\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda AKP\u2019yi de anayasal reform i\u00e7in bast\u0131rmak konusunda cesaretlendirdi. \u00dclkeyi gizlice \u0130slamile\u015ftirdi\u011finden \u015f\u00fcphe duyan yarg\u0131\u00e7lar ve generallerin araya girmesiyle y\u00f6netimi 2002\u2019den beri kesintiye u\u011frayan AKP bu reformlar\u0131 demokrasinin ilerletilmesi olarak sunarken, ba\u015fkalar\u0131 reformun otokratik bir ba\u015fbakan\u0131n muhalefeti bast\u0131rmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mas\u0131ndan korkuyor.<\/p>\n

Halk\u0131n orduya y\u00f6nelik alg\u0131s\u0131 \u00e7oktan de\u011fi\u015fti. Uzun zamand\u0131r \u00fclkenin en g\u00fcvenilir kurumu olan ordu destek kaybediyor. AKP 2007\u2019de, cumhurba\u015fkan\u0131 tercihinin ordu taraf\u0131ndan veto edilmesi giri\u015fimine kar\u015f\u0131 koyunca, askerin destek oran\u0131nda b\u00fcy\u00fck gerileme meydana geldi. AKP\u2019nin erken se\u00e7imde oy oran\u0131n\u0131 y\u00fczde 47\u2019ye<\/p>\n

\u00e7\u0131karmas\u0131 yayg\u0131n bi\u00e7imde, partinin \u00e7ekirdek se\u00e7meninin d\u0131\u015f\u0131ndaki se\u00e7menlerin de ordunun vesayetini reddetmesi olarak yorumlanm\u0131\u015ft\u0131. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130lker Ba\u015fbu\u011f da dahil olmak \u00fczere, ordu i\u00e7indeki reformcular \u015fu dersi \u00f6\u011frendi: T\u00fcrk se\u00e7menler, ekonominin geli\u015fti\u011fi ve zaten ordunun siyasi g\u00fcc\u00fcn\u00fc azaltan reformlar yapm\u0131\u015f pop\u00fcler bir h\u00fck\u00fcmetin iktidarda oldu\u011fu bir d\u00f6nemde ordunun siyasete kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ho\u015f kar\u015f\u0131lamad\u0131.<\/p>\n

Fakat Ba\u015fbu\u011f darbelerin ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131\u011f\u0131nda \u0131srar etse de, ordu d\u0131\u015f politikada, \u00f6zellikle de milliyet\u00e7i hislerin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu K\u0131br\u0131s ve Ermenistan gibi konularda h\u00e2l\u00e2 etkili bir sese sahip. Ordu K\u00fcrt ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130slamc\u0131 k\u00f6ktencili\u011fi de i\u00e7 g\u00fcvenli\u011fe kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck iki tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, toplumun kar\u015f\u0131s\u0131ndaki en \u00f6nemli sorular\u0131n baz\u0131lar\u0131nda, s\u00f6zgelimi daha fazla k\u00fclt\u00fcrel hak ve otonomi isteyen K\u00fcrtlerin ve yerle\u015fik d\u00fczendeki yerini almak isteyen, giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelen M\u00fcsl\u00fcman orta s\u0131n\u0131f\u0131n taleplerinin nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131 gibi meselelerde merkezi rol talep ediyor.<\/p>\n

\u00dcmit Cizre ve Joshua Walker <\/strong>yak\u0131n zamanda yay\u0131mlanacak makalelerinde, son soru\u015fturmalar\u0131n \u2018T\u00fcrk siyasetinin temel kurallar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekte kimin koydu\u011fuyla ve bunu hangi g\u00fc\u00e7, koalisyon, me\u015fruiyet ve g\u00fcndemle yapt\u0131\u011f\u0131yla\u2019 ilgili oldu\u011funu savunuyor. \u015eunu da ekliyorlar: Bu skandal \u201ch\u00fck\u00fcmete, T\u00fcrkiye\u2019deki sivil ve askeri yetkililer aras\u0131ndaki dengesizli\u011fi anayasa \u00e7er\u00e7evesinde se\u00e7ilmi\u015f organlar\u0131n lehine olacak \u015fekilde onarmak i\u00e7in g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir f\u0131rsat veriyor.\u201d<\/em><\/p>\n

\u2018Brezilya dizisi gibi\u2019<\/strong><\/p>\n

Fakat sorun \u015fu ki, hem bu soru\u015fturmalar hem de herhangi bir anayasal reform giri\u015fimi h\u00fck\u00fcmetin muhalifleri sindirme \u00e7abas\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131rsa, toplumsal ayr\u0131\u015fma ve siyasi istikrars\u0131zl\u0131k ya\u015fanabilir.<\/p>\n

Saklanm\u0131\u015f silahlar\u0131n, darbe planlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 anlatan g\u00fcnl\u00fcklerin, g\u00fcvenilir ve g\u00fcvenilir olmayan gazeteci ve yetkili listelerinin yan\u0131 s\u0131ra cemaatlerin merkezlerine silah yerle\u015ftirme planlar\u0131 art\u0131k g\u00fcnl\u00fck haberlerin par\u00e7as\u0131 haline geldi; bir yorumcu ya\u015fananlar\u0131 \u2018Brezilya dizisi\u2019ne benzetiyor. Bu soru\u015fturmalar\u0131n hedef ald\u0131\u011f\u0131 ve genellikle AKP\u2019nin \u00f6nde gelen muhalifleri olan ki\u015filerse bir komplo d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunuyor: Medyaya s\u0131zd\u0131r\u0131lan bilgilerin, h\u00fck\u00fcmetin y\u00f6netimin b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedefledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

Belgelerin ger\u00e7ek olabilece\u011fini itiraf etmek zorunda kalmas\u0131na ra\u011fmen, Ba\u015fbu\u011f bir karalama kampanyas\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden \u015fik\u00e2yet etti ve ordunun da misilleme olarak s\u0131rlar\u0131 s\u0131zd\u0131rmaya ba\u015flayabilece\u011fine dair tehditte bulundu. Ba\u015fkalar\u0131 da soru\u015fturmalar\u0131n AKP de\u011fil, Fethullah G\u00fclen\u2019in hareketi gibi cemaatlerce y\u00f6nlendiriliyor olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. 3. Ordu Komutan\u0131 Sald\u0131ray Berk ve Erzincan\u2019daki G\u00fclen cemaatini soru\u015fturan savc\u0131n\u0131n tutuklanmas\u0131 bu \u015f\u00fcpheleri ate\u015fleyecektir. Eurasia Group adl\u0131 dan\u0131\u015fmanl\u0131k kurulu\u015fundan Wolfango Piccoli durumu \u015f\u00f6yle yorumluyor: \u201cAKP\u2019yle G\u00fclen hareketi \u00fclkedeki laikli\u011fin kat\u0131 yanlar\u0131n\u0131 yumu\u015fatma amac\u0131n\u0131 payla\u015fsa da, G\u00fclen hareketinin AKP\u2019nin dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri geni\u015fletme vaadini yerine getirme konusundaki yetersizli\u011finden ya da g\u00f6n\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.\u201d<\/p>\n

Hukuk ayaklar alt\u0131nda<\/strong><\/p>\n

AKP destek\u00e7ileriyle laik\u00e7iler aras\u0131ndaki bu gizli m\u00fccadele arka plan\u0131nda, Balyoz tutuklamalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok say\u0131da se\u00e7ilmi\u015f h\u00fck\u00fcmetini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015f olan gizli g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde hukukun bir zaferi olarak da selamlanamaz. Bilgi \u00dcniversitesi\u2019nden siyaset bilimci Soli \u00d6zel<\/strong>, \u201c\u0130ki taraf da hukuku kendi ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bu ba\u011flamda, hukukun bir de\u011fer olarak hi\u00e7bir anlam\u0131 yok. B\u00fct\u00fcn kurumlar bozulmu\u015f ve ideolojik olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumda\u201d<\/em> diyor.<\/p>\n

Bu tart\u0131\u015fmalar AKP\u2019yi bir kez daha ordu ve yarg\u0131daki muhalifleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirdi. Son \u00e7at\u0131\u015fmada, aceleyle verilmi\u015f askeri bir tepki riski azal\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Fakat muhalefetteki siyaset\u00e7iler erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131yor ve 2008\u2019de AKP\u2019ye kapatma davas\u0131 a\u00e7an ba\u015fsavc\u0131n\u0131n yeni bir meydan okumaya haz\u0131rlan\u0131d\u0131\u011f\u0131na dair korkular s\u00f6z konusu.<\/p>\n

Erdo\u011fan\u2019sa anayasal reform paketini ay sonuna kadar meclise getirece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu paketin merkezinde son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 reformlar bulunacak; zira bu reformlar, yarg\u0131y\u0131 denetleyen kurulun yap\u0131s\u0131n\u0131, AKP\u2019nin en kararl\u0131 muhaliflerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n n\u00fcfuzunu azaltacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirecektir. Bu muhalifler h\u00fck\u00fcmeti, devlet kurumlar\u0131n\u0131n alt seviyelerini kendi destek\u00e7ileriyle doldurmakla su\u00e7luyor.<\/p>\n

Sol gruplar orduya d\u00f6nebilir<\/strong><\/p>\n

Muhalefet partileri paketi desteklemezse, AKP\u2019nin referanduma gitmesi gerekecektir; bu da, anketlerdeki deste\u011fi azal\u0131rken ve ekonomik iyile\u015fme ge\u00e7en y\u0131l y\u00fczde 14\u2019e \u00e7\u0131kan i\u015fsizlik oranlar\u0131 \u00fczerinde hen\u00fcz hi\u00e7bir etki yaratamam\u0131\u015fken, riskli bir taktik olacakt\u0131r. Erdo\u011fan\u2019\u0131n paketi, memurlar i\u00e7in grev hakk\u0131 ve bilginin korunmas\u0131 gibi se\u00e7menin ho\u015funa gidebilecek veya AB\u2019nin \u00f6ncelik verdi\u011fi ombudsmanl\u0131\u011f\u0131n kurulmas\u0131 gibi \u00f6nlemlerle \u00e7ekici hale getirmesi bekleniyor. Fakat AB \u00fcyeli\u011fi s\u00fcrecinde ivme yoklu\u011fu ve AKP\u2019nin Br\u00fcksel\u2019e y\u00f6nelik giderek artan ele\u015ftirileri paketi \u00fcyelik kriterlerine dayand\u0131rarak me\u015frula\u015ft\u0131rmay\u0131 zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Anayasa paketi ayn\u0131 zamanda askeri mahkemelerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlayacak \u00f6nlemleri i\u00e7erebilir. Fakat Cizre ve Walker\u2019\u0131n da yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, sivil-askeri iktidar dengesinde daha fazla de\u011fi\u015fiklik \u2018ne kolay, ne de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\u2019. Ger\u00e7ekten de, AKP\u2019nin y\u00f6netim \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamla\u015ft\u0131rmas\u0131na kar\u015f\u0131 duyulan korkular, orduya \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fan solcu gruplar\u0131n denge sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in y\u00fczlerini yine de generallere d\u00f6nmesine yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

Fakat AKP\u2019yle muhalifleri aras\u0131nda at\u0131\u015fmayla ge\u00e7en y\u0131llar\u0131n ard\u0131ndan, dikkatlerin h\u00fck\u00fcmetin g\u00fcnl\u00fck i\u015flerinden ve ekonomiden ba\u015fka yerlere daha da \u00e7ok kaymas\u0131 pahas\u0131na, nihai bir hesapla\u015fma yakla\u015f\u0131yor olabilir. (3 Mart 2010)<\/p>\n

Radikal<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n

T\u00fcrkiye’deki \u00e7alkant\u0131lar, \u00fclkeyi kimin y\u00f6netece\u011fini belirleyecek nihai m\u00fccadeleyi tetikleyebilir. Halk\u0131n orduya bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fti, fakat Ergenekon davas\u0131 ve anayasal reform \u00e7abalar\u0131 AKP’nin muhalifeti sindirme giri\u015fimi gibi alg\u0131lan\u0131rsa, toplumsal ayr\u0131\u015fma ve siyasi istikrars\u0131zl\u0131k ya\u015fanabilir. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[105],"tags":[],"class_list":["post-20131","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundem","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20131"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20131\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}