{"id":123101,"date":"2025-05-18T21:05:24","date_gmt":"2025-05-18T18:05:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=123101"},"modified":"2025-05-21T10:34:42","modified_gmt":"2025-05-21T07:34:42","slug":"dusen-insanlara-neden-guleriz","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/?p=123101","title":{"rendered":"D\u00fc\u015fen insanlara neden g\u00fcleriz?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Sokakta y\u00fcr\u00fcrken bir yabanc\u0131n\u0131n t\u00f6kezleyip d\u00fc\u015fmesini izlerken g\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz hi\u00e7 oldu mu? Ya da sosyal medyada izledi\u011finiz d\u00fc\u015fme videolar\u0131n\u0131 komik buldu\u011funuz?<\/p>\n

Peki, bunun a\u00e7\u0131klamas\u0131 nedir? Neden birinin d\u00fc\u015fmesini komik buluruz?<\/p>\n

Son y\u0131llarda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, bu do\u011fal tepkinin sadizm ya da empati yoksunlu\u011fuyla de\u011fil; bir dizi duygu ve unsurlar\u0131n bir araya gelmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan bir reaksiyon oldu\u011funu ortaya koyuyor. Bu bile\u015fim de bizleri kahkahalara bo\u011fabiliyor.<\/p>\n

Ancak bu t\u00fcr mizah\u0131n anatomisine ge\u00e7meden \u00f6nce, iki \u00f6nemli noktay\u0131 dikkate almak gerekiyor.
\n\u0130lki, her d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn komik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak. D\u00fc\u015fmeler ciddi sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir ve \u00f6zellikle daha savunmas\u0131z insanlarda hayati risk olu\u015fturabilir.
\nBu y\u00fczden \u00f6zellikle \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar ve ya\u015fl\u0131lar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bu t\u00fcr kazalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bir kafa travmas\u0131 ya da k\u0131r\u0131k, \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede ciddi bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n

\u0130kinci olarak, d\u00fc\u015fmenin herkese komik gelmedi\u011fini unutmamak laz\u0131m.<\/p>\n

Psikolog Janet Gibson, BBC D\u00fcnya Servisi’nin radyo program\u0131 CrowdScience’a verdi\u011fi bir r\u00f6portajda, “Ben g\u00fclemiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015fmelere kar\u015f\u0131 ho\u015fnutsuzluk duyuyorum. B\u00f6yle bir sahne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde, ilk tepkim ciddi bir kaza, bir yaralanma d\u00fc\u015f\u00fcncesi oluyor ve o ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in endi\u015feleniyorum,” diyor.<\/p>\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki Grinnell College’da An Introduction to the Psychology of Humor (“Mizah Psikolojisine Giri\u015f”) isimli kitab\u0131n yazar\u0131 Emeritus Profes\u00f6r Gibson, bir ki\u015finin t\u00f6kezlemesini bir anda komedi sahnesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren d\u00f6rt temel bile\u015feni detayland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Bunlardan ilki, “norm ihlali” olarak adland\u0131r\u0131lan unsur.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta, hepimizden beklenen; A noktas\u0131ndan B noktas\u0131na sorunsuzca y\u00fcr\u00fcmek, yani yolda dikkate de\u011fer bir olay ya\u015famamak.<\/p>\n

“Asl\u0131nda bu durumun komik olmas\u0131 tuhaft\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015fmek bir rahats\u0131zl\u0131\u011fa neden olabilir ve toplumsal kurallara ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bir \u015fekilde, norm ne kadar ihlal edilirse, bu durum o kadar komik hale geliyor,” diye analiz ediyor Gibson.<\/p>\n

\u0130kinci unsur ise s\u00fcrpriz etkisidir. B\u00f6yle bir olay beklenmedik oldu\u011fu i\u00e7in, beklentilerin tersine d\u00f6nmesi zihnimizde bir tepki olu\u015fturur.<\/p>\n

“S\u00fcrpriz sadece d\u00fc\u015fme an\u0131 olmak zorunda de\u011fil. Ki\u015finin nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ya da olay\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 an ve ba\u011flam da s\u00fcrpriz unsuru ta\u015f\u0131yabilir,” diye ekliyor Gibson.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc nokta ise ya\u015fanan olay\u0131n zarars\u0131z g\u00f6r\u00fcnmesi ve ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olmamas\u0131 ger\u00e7e\u011fidir.<\/p>\n

Elbette, bir ki\u015finin onuncu kattan d\u00fc\u015f\u00fcp hayat\u0131n\u0131 kaybetmesi kimseye komik gelmez.<\/p>\n

Ancak, ayaklar\u0131n\u0131 birbirine \u00e7arp\u0131p kald\u0131r\u0131ma yay\u0131lan ve ard\u0131ndan utanarak aya\u011fa kalkan birinin hali tamamen farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

“Olay\u0131n ciddiyetine, d\u00fc\u015fmenin nedenine, ma\u011fdurun niyetine ve k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak her \u015fey de\u011fi\u015fir\u2026” diye s\u0131ral\u0131yor psikolog.<\/p>\n

Gibson’\u0131n belirtti\u011fi son unsur ise y\u00fcz ifadesi:<\/p>\n

“E\u011fer d\u00fc\u015fen ki\u015fi ac\u0131 \u00e7ekiyor ya da sinirli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa, sahne komik olmaktan \u00e7\u0131kar. Ancak ki\u015fi \u015fa\u015fk\u0131n, afallam\u0131\u015f ya da mahcup bir ifade sergiliyorsa, bu durum olay\u0131n espri unsuru haline gelmesine yol a\u00e7ar.”<\/p>\n

Mesafe fakt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/p>\n

ABD’deki Arizona \u00dcniversitesi’nde pazarlama profes\u00f6r\u00fc olan Caleb Warren ise, bazen ciddi bir olay\u0131n dahi komik hale gelebilece\u011fini vurguluyor.<\/p>\n

Bu alanda ara\u015ft\u0131rmalar yapan uzman Warren, “K\u00f6t\u00fc bir \u015fey meydana geldi\u011finde, e\u011fer bu duruma kar\u015f\u0131 belli bir mesafe hissediyorsak, bu olay mizaha d\u00f6n\u00fc\u015febilir,” diyor.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, “mesafe” farkl\u0131 \u015fekillerde yorumlanabilir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, mek\u00e2nsal ya da co\u011frafi mesafe: Uzak bir \u015fehirde, \u00fclkede veya k\u0131tada ya\u015fanan bir d\u00fc\u015fme olay\u0131 bize daha komik g\u00f6r\u00fcnebilir.<\/p>\n

Sosyal mesafede ise tepki, d\u00fc\u015fen ki\u015finin tan\u0131d\u0131k m\u0131 yoksa yabanc\u0131 m\u0131 oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Bir yak\u0131n\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fmesine kahkahayla g\u00fclme konusunda kendimizi daha \u00f6zg\u00fcr hissedebiliriz, ya da tam tersine, onun ad\u0131na utan\u00e7 duyabiliriz.<\/p>\n

Zamansal mesafe de \u00f6nemli. Ba\u015fta ciddiyetle kar\u015f\u0131lanan bir d\u00fc\u015fme, aylar veya y\u0131llar sonra e\u011fer ciddi sonu\u00e7lar do\u011furmam\u0131\u015fsa, hafif ve komik bir an\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n

D\u00fc\u015fmeleri komik bulmam\u0131z\u0131n sebebi, genellikle o olay\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00fcvenli bir mesafede olmam\u0131zd\u0131r. \u00c7o\u011fu zaman, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve hakk\u0131nda bir ba\u011f kurmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z birinin internet videosunu izleriz.<\/p>\n

Warren, CrowdScience’a verdi\u011fi r\u00f6portajda bu durumu “Bir kaykayc\u0131, bir hareket yaparken korkulu\u011funa \u00e7arp\u0131p kas\u0131klar\u0131na darbe al\u0131rsa, izleyicide bir g\u00fclme tepkisi olu\u015fabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ki\u015fiyle \u00f6zel bir ba\u011f\u0131n\u0131z yoktur. Sonu\u00e7ta bu olay sizin ba\u015f\u0131n\u0131za gelmiyor,” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n

“Ve hatta, e\u011fer ciddi bir yara almam\u0131\u015fsa, kaykayc\u0131n\u0131n kendisi bile bir y\u0131l sonra bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc komik bulabilir.”<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re, her bireyin d\u00fc\u015fme olay\u0131n\u0131 komik bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir “m\u00fckemmel doz”u vard\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Bir d\u00fc\u015fme, ciddi bir soruna yol a\u00e7mazsa ve d\u00fc\u015fen ki\u015fide \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yarat\u0131rsa komik hale gelebilir<\/p><\/div>\n

Kanada’daki Qu\u00e9bec \u00dcniversitesi’nde g\u00f6rev yapan psikolog Genevi\u00e8ve Beaulieu-Pelletier, Akademik haber platformu The Conversation’da yay\u0131mlanan bir yaz\u0131s\u0131nda zarars\u0131z d\u00fc\u015fmelere g\u00fclmek konusunda insanlar\u0131n kendilerini su\u00e7lu hissetmemesi gerekti\u011fini savunuyor.<\/p>\n

Genevi\u00e8ve Beaulieu-Pelletier, “\u0130nsanlar\u0131n beceriksizli\u011fini i\u00e7eren komik durumlara g\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in kendimizi affedebiliriz,” diye yaz\u0131yor.<\/p>\n

“Biz ba\u015fkas\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131na ya da stresine g\u00fclm\u00fcyoruz; sadece s\u00fcrpriz etkisine, olay\u0131n uyumsuzlu\u011funa ve d\u00fc\u015fen ki\u015finin y\u00fcz ifadesine tepki veriyoruz” diyen psikolog, \u015fakayla kar\u0131\u015f\u0131k “Umar\u0131m bir dahaki sefere kald\u0131r\u0131mdaki bir \u00e7atla\u011fa tak\u0131l\u0131p d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcmde, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 g\u00fcld\u00fcrebilirim,” diye de ekliyor.<\/p>\n

Madalyonun \u00f6teki y\u00fcz\u00fc<\/strong><\/p>\n

Peki ya d\u00fc\u015fen ki\u015finin durumu? \u00c7o\u011fumuz yere kapakland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda utanma ve mahcubiyet hissederiz. Bunun sebebi nedir?<\/p>\n

ABD’deki Sam Houston Eyalet \u00dcniversitesi’nde kariyerini utan\u00e7 \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalara adam\u0131\u015f olan psikolog Roland Miller, burada \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6re dikkat \u00e7ekiyor: Etraf\u0131m\u0131zdaki yabanc\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n

CrowdScience’a verdi\u011fi r\u00f6portajda Miller, “B\u00f6yle bir durumu hepimiz ya\u015fad\u0131k ve elbette ho\u015fumuza gitmedi,” diye kabul ediyor.<\/p>\n

“Utan\u00e7 duygusunun anahtar\u0131, sosyal de\u011ferlendirme ve olay\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k \u015fekilde ya\u015fanmas\u0131d\u0131r.”<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, b\u00f6yle bir olay yaln\u0131zken ya da sadece \u00e7ok yak\u0131n dostlar\u0131m\u0131z ve aile bireyleriyle birlikteyken ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda, kendimizi o kadar da utanm\u0131\u015f hissetmeyiz.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6steriyor ki, en \u00e7ok, bir daha asla g\u00f6rmeyece\u011fimiz yabanc\u0131lar\u0131n bizim hakk\u0131m\u0131zda ne d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fini \u00f6nemseriz.<\/p>\n

Miller bu durumu, “Laboratuvar ortam\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden utan\u00e7 verici g\u00f6revleri bir seyirci \u00f6n\u00fcnde yapmalar\u0131 istendi. Bu seyirciler ya aile \u00fcyeleri ve arkada\u015flardan ya da tan\u0131mad\u0131klar\u0131 ki\u015filerden olu\u015fuyordu. Ve sonu\u00e7 olarak, insanlar yabanc\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu ortamda \u00e7ok daha fazla utan\u00e7 duyuyordu,” diye detayland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

“Bu ilk bak\u0131\u015fta mant\u0131kl\u0131 gelmeyebilir. Nihayetinde, neden sokaktan ge\u00e7en birinin ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu kadar \u00f6nemsiyoruz? Cevap \u015fu: Ailemiz ve arkada\u015flar\u0131m\u0131z bizi zaten seviyor.<\/p>\n

Bu mant\u0131k do\u011frultusunda, bizi tan\u0131mayan birinin \u00f6n\u00fcnde ya\u015fanan her t\u00fcrl\u00fc mahcup edici durum \u2014 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, a\u00e7\u0131k kalan fermuar ya da asans\u00f6rde istemsizce gaz ka\u00e7\u0131rmak \u2014 toplum \u00f6n\u00fcnde istenmeyen bir imaj yaratma riski ta\u015f\u0131r.”<\/p>\n

Miller, bunu ise \u015fu sonuca ba\u011fl\u0131yor:<\/p>\n

“Ve biz, sevilmemekten ya da d\u0131\u015flanmaktan korkar\u0131z”<\/p>\n

Ancak uzman, bu utan\u00e7 hissine pozitif bir perspektiften bak\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve “Utan\u00e7, s\u00f6zel olmayan, istemsiz ve samimi bir \u00f6z\u00fcrd\u00fcr; di\u011fer insanlara bir hata yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve bundan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duydu\u011fumuzu bildirir,” diye savunuyor.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Uzmanlar, d\u00fc\u015fmelere verilen g\u00fclme tepkisinin sadizmle ya da empati yoksunlu\u011fuyla de\u011fil, ba\u015fka unsurlarla ilgili oldu\u011funu belirtiyor.<\/p><\/div>\n

Sonu\u00e7ta, bedenimiz bu utanc\u0131 \u00e7ok net ve h\u0131zl\u0131 \u015fekilde ifade eder: Kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131yla y\u00fcz ve boyun k\u0131zar\u0131r, y\u00fcz ifademiz afallam\u0131\u015f bir hal al\u0131r ve benzeri tepkiler ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Uzman\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, olay\u0131 izleyen ki\u015filer bu fiziksel de\u011fi\u015fimleri “bu hatay\u0131 fark ettim ve \u00f6z\u00fcr dilerim” anlam\u0131na gelen otomatik bir mesaj olarak alg\u0131lar.<\/p>\n

Z\u0131t bir durumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: Toplum kurallar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayan, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fini \u00f6nemsemeyen ve garip davranan biri genellikle tehditk\u00e2r veya endi\u015fe verici biri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

“Dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fer biz bu mahcubiyeti bir hatay\u0131 d\u00fczeltmeye yard\u0131mc\u0131 olan, adeta bir \u00f6z\u00fcr niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bir unsur olarak kabul edersek, bundan fayda g\u00f6rebiliriz,” diye \u00f6neriyor Miller ve \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n

“Bir dahaki sefere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, kalk\u0131n, dizlerinizi temizleyin, utanman\u0131z\u0131 g\u00f6sterin ve yolunuza devam edin.”<\/p>\n

Kaynak : bbc.com\/turkce\u00a0<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<\/p>\n

Sokakta y\u00fcr\u00fcrken bir yabanc\u0131n\u0131n t\u00f6kezleyip d\u00fc\u015fmesini izlerken g\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz hi\u00e7 oldu mu? Ya da sosyal medyada izledi\u011finiz d\u00fc\u015fme videolar\u0131n\u0131 komik buldu\u011funuz?<\/p>\n

Peki, bunun a\u00e7\u0131klamas\u0131 nedir? Neden birinin d\u00fc\u015fmesini komik buluruz?<\/p>\n

Son y\u0131llarda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, bu do\u011fal tepkinin sadizm ya da empati yoksunlu\u011fuyla de\u011fil; bir dizi duygu ve unsurlar\u0131n bir <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[7278,7273,7274,7276,5145,7275,7279,7277,7280],"class_list":["post-123101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-saglik","tag-cografi-mesafe","tag-dusmeler","tag-hayati-risk","tag-kafa-travmasi","tag-kaza","tag-komik","tag-mekansal-mesafe","tag-tokezleme","tag-utanma-ve-mahcubiyet","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/123101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=123101"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/123101\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=123101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=123101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=123101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}