Arap gazeteci Abdulhamid El Ensari, \u0130ran’daki olaylardan yola \u00e7\u0131karak din devletini tart\u0131\u015f\u0131yor ve bu devletin hayat\u0131 dondurdu\u011funu, toplumu felce u\u011fratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 katletti\u011fini, sevin\u00e7 ve tebess\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
DOHA – \u0130ran se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik g\u00f6steriler, \u0130ranl\u0131 otoritelerin g\u00f6sterilere kar\u015f\u0131 sert tepkisi, tutuklamalar, medya karartmas\u0131, gazetecilerin susturulmas\u0131, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin su\u00e7lanmas\u0131 ve otoritelerin Tahran\u2019daki \u0130ngiliz el\u00e7ili\u011finin 8 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131 tutuklamas\u0131… B\u00fct\u00fcn bu protestolar ve \u0130ran rejiminin \u00fcslubu din alimlerinin siyasi otoritedeki rol\u00fc etraf\u0131nda \u00f6nemli sorular olu\u015fturuyor. Bu sorular\u0131n ba\u015f\u0131nda \u015funlar geliyor: <\/p>\n
* B\u00fct\u00fcn otoriteleri elinde bulunduran ve karar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan kalabal\u0131klara bask\u0131 uygulayan Veliy\u00fclfakihin egemen oldu\u011fu dini-siyasi bir rejimin g\u00f6lgesindeki bir demokrasi ger\u00e7ek\u00e7i midir?<\/p>\n
* \u0130ran rejiminin, farkl\u0131 din, mezhep, etnik ve siyasi k\u00f6kenden 400\u2019\u00fc a\u015fk\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131n\u0131 uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131, dini ototritelerin ba\u015f\u0131ndan beri adaylardan birini desteklemesi, devletin b\u00fct\u00fcn kurumlar\u0131n\u0131 bu adaya hizmet i\u00e7in y\u00f6nlendirmesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda f\u0131rsat e\u015fitlili\u011fi, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden beslenen bir dini-demokratik rejim kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n
* Dini demokrasinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 nelerdir? Halk muhalefetine ve siyasi rakiplere ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fc hangi boyuttad\u0131r?<\/p>\n
* En \u00f6nemlisi, kalk\u0131nma alan\u0131ndaki t\u00fcm ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar ve bo\u015fa harcanan kaynaklar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde din devletinin gelece\u011fi nedir?<\/p>\n
Siyasal \u0130slam teorisyenleri ge\u00e7mi\u015fte \u2018\u0130slami \u00e7\u00f6z\u00fcm\u2019 s\u00f6ylemini y\u00fckselttiler. Bununla kastedilen kendi siyasi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve kendi istedikleri devlet modeliydi. Devletin ve toplumun \u0130slamla\u015fmas\u0131 hedefini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bu din devletine bel ba\u011flad\u0131lar. \u0130slamc\u0131lar\u0131n iktidara gelmemesini Bat\u0131l\u0131 s\u00fcper g\u00fc\u00e7ler ve Arap otoritelerinin su\u00e7u olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. \u015eiddetlerini ve \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 s\u00f6ylemlerini, Arap zindanlar\u0131nda kendilerine yap\u0131lan i\u015fkencenin misillemesi olarak gerek\u00e7elendiriyorlard\u0131.<\/p>\n
Bir\u00e7ok \u0130slamc\u0131 yazar ve destek\u00e7ileri, “Baas\u00e7\u0131lar\u0131, Nas\u0131rc\u0131lar\u0131, milliyet\u00e7ileri ve kom\u00fcnistleri denediniz. \u0130slamc\u0131lar\u0131 denemedi\u011finiz halde, onlar hakk\u0131nda nas\u0131l h\u00fck\u00fcm verirsiniz? Siyasi \u00e7al\u0131\u015fmada ve iktidar prati\u011finde uygunluklar\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in se\u00e7im sava\u015f\u0131na girmelerine ni\u00e7in izin vermiyorsunuz?” fikrini tekrarlay\u0131p duruyorlar.<\/p>\n
Siyasal \u0130slam\u2019\u0131n tezleri ve teorileri hilafet sisteminde temsil edilen S\u00fcnni y\u00fcz\u00fc ve velayeti fakih sistemi i\u00e7inde somutla\u015fan \u015eii y\u00fcz\u00fcyle Arap k\u00fct\u00fcphanelerini doldurdu. \u015eii mezhebinin \u00f6nde genel ayd\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin “M\u00fcsl\u00fcman bir \u00fclkede demokratik de\u011ferler” kitab\u0131n\u0131 inceleyenler, demokrasinin dini sistemle ili\u015fkisine dair m\u00fcthi\u015f s\u00f6zler bulurlar. \u00d6rne\u011fin Dr. Muhsin Kedyur dini demokrasinin \u00f6zelliklerini \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor:<\/p>\n
\u201cBirincisi \u0130slam demokrasisi, toplumdaki bireylerin \u00e7o\u011funlu\u011fu e\u011filim g\u00f6sterirse uygulanabilir bir sistemdir. Yani topluma \u2018din demokrasisi\u2019 dayat\u0131lamaz. \u0130kincisi bu demokraside de toplumun b\u00fct\u00fcn bireyleri, dini ve siyasi kimlikleri ne olursa olsun, e\u015fit f\u0131rsat ve haklardan beslenmeli. Yani \u015eii olan di\u011fer mezheplere g\u00f6re daha ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 de\u011fildir. Zira vatanda\u015fl\u0131k herkesi bir araya toplayan ve b\u00fct\u00fcn kimliklerin \u00fcst\u00fcnde bir ba\u011fd\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, halk\u0131n iradesi siyasi iradenin me\u015frulu\u011funun tek kayna\u011f\u0131d\u0131r. Halk\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 her karar ge\u00e7ersizdir ve itibar edilmez. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u015eer\u2019i h\u00fck\u00fcmlerin yasama kurumu taraf\u0131ndan hukuk elbisesi giydirildikten sonra kamusal alanda hayata ge\u00e7irilmesi gerekir. Be\u015fincisi, dini demokrasi ile di\u011fer demokrasiler aras\u0131ndaki en belirgin fark, toplumun dinin ahlak\u0131na ve \u00f6\u011fretilerine ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 ve bu \u00f6\u011fretinin kanunun temeli olarak kabul edilmesidir. Alt\u0131nc\u0131s\u0131 devlet halk\u0131n vekili s\u0131fat\u0131yla kamu mallar\u0131n\u0131 idare eder ve bu vekalet genel se\u00e7imler kanal\u0131yla yap\u0131l\u0131r. Hi\u00e7bir yetkilinin s\u0131n\u0131rs\u0131z veya halk\u0131n denetimine boyun e\u011fmeyen yetkileri yoktur.\u201d<\/p>\n
30 YIL BOYUNCA H\u0130\u00c7B\u0130R BA\u015eARILI \u00d6RNEK \u00c7IKMADI<\/strong><\/em><\/p>\n Kan\u0131mca insafl\u0131 her insan dini demokrasiye y\u00f6nelik bu g\u00fczel teorik yakla\u015f\u0131m\u0131 olumlu kar\u015f\u0131lar ve destekler ancak \u0130slamc\u0131lar\u0131n ge\u00e7en otuz y\u0131l boyunca ya\u015fad\u0131klar\u0131 t\u00fcm siyasi deneyimleri bu teorik tezlerle \u00e7eli\u015fmektedir. \u0130ran, Sudan, Afganistan ve Somali\u2019 de oldu\u011fu gibi din devleti deneyimi, Hizbullah ile Hamas gibi devlet\u00e7ik deneyimi, ya da M\u0131s\u0131r\u2019da M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler, Irak\u2019taki Mukteda Sadr\u2019\u0131n partisi, Yemen\u2019de Havsiler, Pakistan\u2019da ve di\u011fer \u00fclkelerdeki dini cemaatler gibi siyasi parti d\u00fczeyindeki olu\u015fumlar… Hepsi i\u00e7in sonu\u00e7 ayn\u0131.<\/p>\n B\u00dcT\u00dcN MUHAL\u0130FLER HA\u0130N M\u0130?<\/em><\/strong><\/p>\n Bu deneyimler ve uygulamalar demokratik pratik kapsam\u0131nda a\u00e7\u0131k ara ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Sadece bununla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Din devleti ve dini partiler, rakiplerine yani ayn\u0131 sistemin evlatlar\u0131na, \u015fiddetli bask\u0131 uygulad\u0131. Ayr\u0131ca b\u00fct\u00fcn muhaliflere hainlik ve u\u015fakl\u0131k su\u00e7lamalar\u0131nda bulunuldu. Milliyet\u00e7iler ve kom\u00fcnistlerin altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llar boyunca iktidara geldiklerinde yapt\u0131klar\u0131 da buydu. Fakat milliyet\u00e7i y\u00f6netim ile dini y\u00f6netim aras\u0131ndaki fark, ilkinin rakiplerini tutuklamas\u0131, i\u015fkence etmesi ve halk ad\u0131na idam etmesi, \u0130kincisinin ise bunu Tanr\u0131 ad\u0131na yap\u0131yor olmas\u0131.<\/p>\n KALKINMA ALANINDA DA BA\u015eARISIZ<\/em><\/strong><\/p>\n Demokrasi alan\u0131nda b\u00f6yle. Kalk\u0131nma alan\u0131nda ise dini siyasi modelin b\u00fct\u00fcn deneyimleri yine ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. \u0130ran devrimi 30 y\u0131l\u0131n\u0131 tamamlayan ve hi\u00e7bir kalk\u0131nma ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6steremeyen en yeni dini siyasi deneyim. \u0130ran Allah\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn imkanlar, kaynaklar, enerjiler, maddi ve e\u011fitimli be\u015feri zenginlikler bah\u015fetti\u011fi bir devlet. \u0130ran\u2019daki \u0130slam devrimi ise halka verdi\u011fi s\u00f6zlerin hi\u00e7birini ger\u00e7ekle\u015ftiremedi.<\/p>\n \u0130ran halk\u0131 devrimden 30 y\u0131l sonra bug\u00fcn zor ekonomik \u015fartlar alt\u0131nda ya\u015f\u0131yor. Gen\u00e7lerin \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u015fsiz. Halk\u0131 \u00fclkesinin zenginliklerinin, d\u0131\u015far\u0131da devrimi destekleyen \u00f6rg\u00fctler ve partilerin finans edilmesi i\u00e7in t\u00fcketildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyor. Kaynaklar\u0131n propaganda i\u00e7in harcand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Rejimin \u00f6v\u00fclmesi, olumsuz y\u00f6nlerinin gizlenmesi i\u00e7in, gazeteler ve medya kurulu\u015flar\u0131 sat\u0131n al\u0131n\u0131yor. \u00dclkenin zenginlikleri silah biriktirmek, sava\u015f tersaneleri kurmak ve uranyum zenginle\u015ftirmek gibi faydas\u0131z projelerde bo\u015fa gidiyor.<\/p>\n \u0130RAN EN B\u00dcY\u00dcK SERVETE SAH\u0130P AMA…<\/em><\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar ABD\u2019ye kafa atmak amac\u0131yla yap\u0131l\u0131yor!! \u0130ran bug\u00fcne kadar kalk\u0131nma ve \u00fcretimin kabul edilebilir minimum d\u00fczeyini ger\u00e7ekle\u015ftirmekten aciz kald\u0131. En zengin petrol devleti oldu\u011fu halde, petrol\u00fc rafine etmek i\u00e7in tesis kurmaktan aciz. Hala petrol\u00fc d\u0131\u015far\u0131dan sat\u0131n al\u0131yor, kupon sistemiyle da\u011f\u0131t\u0131yor. \u0130ran halk\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck servetine sahip olmas\u0131na ra\u011fmen umutsuz \u015fartlar ya\u015f\u0131yor. Sayg\u0131n ve k\u00f6kl\u00fc bir medeniyetin sahipleri olmalar\u0131yla birlikte, \u0130ranl\u0131lar\u0131n ya\u015fam \u015fartlar\u0131 k\u00f6t\u00fc. Zulme hi\u00e7 boyun e\u011fmemi\u015f bir halk olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130ran halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kelep\u00e7eli. \u0130ran gen\u00e7li\u011fi rejimlerini uluslararas\u0131 tecrit i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcyor. Kendileri ise a\u00e7\u0131l\u0131mc\u0131 ve d\u00fcnya gen\u00e7leriyle ba\u011flant\u0131 i\u00e7inde. \u0130nternet ve cep telefonu a\u011f\u0131n\u0131 kullanan, d\u00fcnya olaylar\u0131yla had safhada ikircikli bir konumda etkile\u015fim kuruyorlar.<\/p>\n Peki \u0130ran ve di\u011ferlerindeki din devleti deneyiminden al\u0131nacak dersler nelerdir?<\/p>\n 30 YILIN B\u0130LAN\u00c7OSU: BA\u015eARISIZLIK<\/em><\/strong><\/p>\n \u0130slamc\u0131lara otuz y\u0131ld\u0131r iktidar olma ve iktidara kat\u0131lma imkan\u0131 verildi. Bu deneyimlerin nihai sonucu b\u00fct\u00fcn kalk\u0131nma alanlar\u0131nda a\u00e7\u0131k ara ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k oldu. \u0130slamc\u0131lar gerek yap\u0131lanma, kalk\u0131nma, \u00fcretim ve demokrasi, gerekse vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme, birlikte ya\u015fama, ayn\u0131 toplumun evlatlar\u0131 aras\u0131ndaki siyasi renkler, ak\u0131mlar ve ideolojileri kayna\u015ft\u0131rmada ba\u015far\u0131s\u0131z oldular. Dini ve mezhep\u00e7i b\u00f6l\u00fcnmeleri derinle\u015ftirdiler, \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131ndaki taassup e\u011filimlerini k\u00f6kle\u015ftirdiler. B\u00fct\u00fcn silahl\u0131 dini gruplar kendi toplumlar\u0131n\u0131n s\u0131rt\u0131nda kanl\u0131 bir diken olu\u015fturuyor. Ayr\u0131ca ulusal devletten s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zel olu\u015fumlar yaratmak isteyen ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 projeleri temsil ediyorlar. Bunun \u00f6rnekleri \u00e7ok: Gazze\u2019de Hamas, Yemen\u2019de Havsiler, Afganistan ve Pakistan\u2019da Taliban, L\u00fcbnan\u2019da Hizbullah, Somali\u2019de isyanc\u0131lar, Irak\u2019ta dini cemaatler. Ayr\u0131ca bu cemaatlerden baz\u0131lar\u0131 kendi vatanlar\u0131nda felaketlere yol a\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n \u0130slamc\u0131lar\u0131n iktidardaki bu ba\u015far\u0131s\u0131z deneyimleri sonras\u0131 ve \u0130ran\u2019daki siyasi rejimin ger\u00e7e\u011finin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, \u015f\u00fcpheye yer olmaks\u0131z\u0131n din devletinin gelece\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu devlet hayat\u0131 donduruyor, toplumu felce u\u011frat\u0131yor, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 katlediyor, sevin\u00e7 ve tebess\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor, toplumun bireyleri i\u00e7in s\u0131k\u0131nt\u0131 ve keder b\u0131rak\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc din devleti Kom\u00fcnist rejim, Nazi ve fa\u015fist rejim gibi kendi i\u00e7inde biti\u015finin tohumlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan totaliter y\u00f6netimin bir format\u0131d\u0131r. Son olarak din devleti insanlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurmaya ve aralar\u0131ndaki engelleri kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7a\u011f\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n * Katar\u2019da yay\u0131mlanan El Vatan gazetesi, 7 Temmuz 2009 <\/em><\/span><\/p>\n Arap\u00e7adan \u00e7eviri: HAL\u0130L \u00c7EL\u0130K ABDULHAM\u0130D EL ENSAR\u0130 – Katar \u00dcniversitesi, Hukuk Fak\u00fcltesi, \u0130slam \u015eeriat\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi<\/em><\/span><\/p>\n NTVMSNBC<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arap gazeteci Abdulhamid El Ensari, \u0130ran’daki olaylardan yola \u00e7\u0131karak din devletini tart\u0131\u015f\u0131yor ve bu devletin hayat\u0131 dondurdu\u011funu, toplumu felce u\u011fratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 katletti\u011fini, sevin\u00e7 ve tebess\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-11660","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dunya","odd"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11660","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11660"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11660\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11660"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.korhanyilmaz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/em><\/span>\n<\/p>\n